Ra sân bay để xuất cảnh, công dân Việt Nam cần ba điều kiện theo khoản 1 Điều 33 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh: hộ chiếu còn nguyên vẹn, còn thời hạn; có thị thực hoặc giấy tờ chứng minh nước đến cho nhập cảnh, trừ khi được miễn thị thực; và không thuộc trường hợp bị cấm xuất cảnh, không được xuất cảnh, bị tạm hoãn xuất cảnh. Trẻ dưới 14 tuổi phải có người đại diện hợp pháp đi cùng.
Phần lớn người bị chặn ở quầy không phải vì có vấn đề pháp lý, mà vì hộ chiếu rách, mang nhầm cuốn đã báo mất, hoặc trẻ em đi cùng người không phải người đại diện. Bài này là checklist túi xách tay, cùng cách tự kiểm tra trước để không mất chuyến bay.
Checklist túi xách tay: những thứ không được để trong vali ký gửi
Gom vào một túi nhỏ đeo người. Ô có in đậm là thứ người kiểm soát xuất nhập cảnh kiểm tra theo Điều 35.
- ☐ Hộ chiếu còn nguyên vẹn, còn thời hạn — đúng cuốn đang có giá trị, không phải cuốn đã báo mất hay đã bị huỷ.
- ☐ Thị thực của nước đến (dán trong hộ chiếu hoặc bản điện tử in ra), hoặc giấy tờ chứng minh nước đến cho nhập cảnh; bỏ qua nếu được miễn thị thực.
- ☐ Với trẻ dưới 14 tuổi đi cùng: giấy tờ chứng minh việc đại diện hợp pháp của người đi cùng, thường là giấy khai sinh của trẻ (khoản 1 Điều 35).
- ☐ Vé máy bay hoặc mã đặt chỗ, thẻ lên máy bay.
- ☐ Giấy tờ thường được nước đến hoặc hãng bay hỏi (không phải yêu cầu của luật Việt Nam): xác nhận đặt phòng, vé chiều về, bảo hiểm du lịch, thư mời. Tra trên trang chính thức của cơ quan đại diện nước đến.
- ☐ Bản chụp hộ chiếu và thị thực lưu trong điện thoại, phòng khi mất ở nước ngoài.
- ☐ Thẻ căn cước: không dùng để xuất cảnh, nhưng cần nếu phải làm giấy tờ khẩn ở cơ quan đại diện.
Khoản 2 Điều 23 quy định chỉ được dùng một loại giấy tờ xuất nhập cảnh còn giá trị cho mỗi lần xuất cảnh, nhập cảnh. Nếu bạn còn giữ cuốn hộ chiếu cũ đã huỷ để lưu thị thực, để cuốn đó riêng và chỉ đưa ra khi được hỏi, tránh đưa nhầm ở quầy.
Ở quầy kiểm soát: chuyện gì xảy ra theo từng tình huống
Khoản 2 Điều 35 quy định người làm nhiệm vụ kiểm tra điều kiện xuất cảnh, đối chiếu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về xuất cảnh, nhập cảnh rồi giải quyết.
| Tình huống | Kết quả theo luật | Bạn nên làm gì |
|---|---|---|
| Đủ ba điều kiện của khoản 1 Điều 33 | Giải quyết cho xuất cảnh | Đi tiếp |
| Hộ chiếu rách, ướt, mất trang | Không đủ điều kiện "còn nguyên vẹn"; lập biên bản không giải quyết cho xuất cảnh | Làm hộ chiếu mới; kiểm tra tình trạng cuốn trước ngày bay |
| Mang cuốn đã báo mất (tìm lại được) chưa khôi phục | Cuốn đã huỷ giá trị, không đủ điều kiện | Dùng cuốn mới, hoặc xin khôi phục trước theo Điều 32 |
| Trẻ dưới 14 tuổi đi cùng người không chứng minh được việc đại diện | Không đủ điều kiện ở khoản 2 Điều 33 | Người đi cùng phải là người đại diện hợp pháp, mang giấy chứng minh |
| Đang bị tạm hoãn xuất cảnh | Không giải quyết cho xuất cảnh | Liên hệ cơ quan đã ra quyết định tạm hoãn |
Khoản 1 Điều 35 cũng nhắc đến cổng kiểm soát tự động: bạn xuất trình hộ chiếu và giấy tờ cho người làm nhiệm vụ hoặc cho cổng tự động. Chọn làn nào là theo hướng dẫn tại sân bay; nếu cổng tự động từ chối, chuyển sang quầy có người làm nhiệm vụ.
Tạm hoãn xuất cảnh: ai có thể bị, và làm sao biết trước
Các nhóm trong luật. Điều 36 liệt kê: bị can, bị cáo, người bị tố giác có căn cứ nghi thực hiện tội phạm; người đang được hoãn, tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù, đang hưởng án treo hoặc chấp hành án cải tạo không giam giữ; người có nghĩa vụ trong vụ án dân sự hoặc phải thi hành án dân sự khi việc xuất cảnh ảnh hưởng đến việc giải quyết, thi hành án; người đang bị cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt hành chính; người bị thanh tra, kiểm tra có căn cứ vi phạm đặc biệt nghiêm trọng; người đang mắc dịch bệnh nguy hiểm cần ngăn chặn lây lan; và lý do quốc phòng, an ninh. Ngoài ra còn một số trường hợp khác theo pháp luật chuyên ngành.
Người bị tạm hoãn được báo bằng văn bản. Khoản 1 Điều 39: người có thẩm quyền quyết định tạm hoãn phải thông báo ngay bằng văn bản theo mẫu cho người bị tạm hoãn, trừ trường hợp vì lý do quốc phòng, an ninh. Nếu bạn đang có vụ việc dân sự, thi hành án hay xử phạt chưa xong, hãy xem lại giấy tờ đã nhận.
Bạn có quyền hỏi thông tin của chính mình. Điểm đ khoản 1 Điều 5 cho công dân quyền yêu cầu cung cấp thông tin về xuất cảnh, nhập cảnh của mình. Khi có lý do lo ngại, liên hệ cơ quan quản lý xuất nhập cảnh hoặc cơ quan đang giải quyết vụ việc của bạn trước ngày bay.
Hết thời hạn thì đương nhiên được huỷ. Khoản 2 Điều 38: hết thời hạn tạm hoãn mà không được huỷ bỏ và không bị gia hạn thì đương nhiên được huỷ bỏ tạm hoãn xuất cảnh. Thời hạn từng loại nằm ở khoản 1 Điều 38.
Cuốn nào dùng được để xuất cảnh
Hộ chiếu phổ thông. Loại phổ biến nhất. Điều 26 cho phép công dân dùng hộ chiếu phổ thông để xuất cảnh, nhập cảnh, trừ trường hợp bị tạm hoãn xuất cảnh. Hạn 10 năm với người từ đủ 14 tuổi, 05 năm với trẻ dưới 14 tuổi.
Hộ chiếu cấp theo thủ tục rút gọn. Chỉ có giá trị sử dụng 01 lần khi xuất cảnh hoặc nhập cảnh Việt Nam, hạn không quá 12 tháng (điểm c khoản 2 Điều 7). Đã dùng để về nước thì không dùng để đi tiếp được.
Giấy thông hành. Theo Điều 19 và khoản 2 Điều 26, giấy thông hành cấp cho người cư trú, làm việc ở tỉnh có chung đường biên giới với nước láng giềng, chỉ để qua lại biên giới và hoạt động tại nước láng giềng theo điều ước quốc tế. Không dùng để bay đi nước thứ ba.
Hộ chiếu ngoại giao, công vụ. Dành cho người được cử đi công tác theo Điều 8, 9. Đi việc riêng thì dùng hộ chiếu phổ thông của mình.
Chỉ một cuốn mỗi lần. Khoản 2 Điều 23: mỗi lần xuất cảnh, nhập cảnh chỉ dùng một loại giấy tờ còn giá trị. Người có cả hộ chiếu công vụ và hộ chiếu phổ thông chỉ xuất trình một cuốn cho mỗi lần xuất cảnh hoặc nhập cảnh, chọn đúng cuốn hợp với mục đích chuyến đi.
Trẻ em đi cùng: phần hay bị chặn nhất
Khoản 2 Điều 33 quy định người chưa đủ 14 tuổi, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, ngoài các điều kiện chung còn phải có người đại diện hợp pháp đi cùng. Khoản 1 Điều 35 yêu cầu người đại diện xuất trình giấy tờ chứng minh việc đại diện hợp pháp.
Trong gia đình bình thường, bố hoặc mẹ đi cùng con và mang giấy khai sinh của con là đủ chứng minh. Rắc rối nảy sinh khi con đi với ông bà, cô dì, chú bác, hoặc đi theo đoàn trường, đoàn du lịch. Những người này không đương nhiên là người đại diện hợp pháp của trẻ. Trước khi lên kế hoạch, hãy hỏi cơ quan quản lý xuất nhập cảnh và hãng bay xem trường hợp của gia đình bạn cần giấy tờ gì; đừng để đến quầy kiểm soát mới biết.
Ví dụ gia đình anh L đi du lịch: mẹ bay trước với đứa con lớn 16 tuổi, bố bay sau ba ngày với đứa nhỏ 8 tuổi. Đứa 16 tuổi đã đủ 14 tuổi nên không thuộc khoản 2 Điều 33. Đứa 8 tuổi đi cùng bố, bố mang giấy khai sinh có tên mình. Cả hai chuyến đều ổn. Nếu đứa nhỏ đi một mình với bác ruột, gia đình phải hỏi trước giấy tờ.
Nhập cảnh trở về Việt Nam thì đơn giản hơn: Điều 34 chỉ yêu cầu giấy tờ xuất nhập cảnh còn nguyên vẹn, còn thời hạn.
Ngày trước chuyến bay: lịch kiểm tra lùi
Đặt nhắc trong điện thoại theo các mốc dưới đây để không còn việc gì dồn vào sáng hôm bay.
| Mốc | Kiểm tra | Nếu có vấn đề |
|---|---|---|
| Khi lên kế hoạch | Hạn hộ chiếu của từng người, yêu cầu về thời hạn còn lại của nước đến | Làm hộ chiếu mới: 08 ngày làm việc ở cấp tỉnh, 05 ngày làm việc ở Bộ Công an |
| Trước hạn nộp thị thực | Hộ chiếu còn nguyên vẹn, có trang trống | Làm cuốn mới trước khi xin thị thực |
| Một tuần trước | Thị thực đã có, đúng tên, đúng ngày | Liên hệ cơ quan đại diện nước đến |
| Tối hôm trước | Túi xách tay đủ giấy theo checklist, giấy khai sinh của trẻ | Bổ sung ngay |
| Sáng hôm bay | Đúng cuốn hộ chiếu đang có giá trị, không cầm nhầm cuốn cũ | Để cuốn cũ ở nhà |
Nếu phát hiện mất hộ chiếu ngay tại sân bay, khoản 2 Điều 28 cho phép nộp đơn báo mất tại đơn vị kiểm soát xuất nhập cảnh ở cửa khẩu. Chuyến bay đó thì không đi được, nhưng bạn đã hoàn thành ngay bước báo mất.
Tự kiểm năm phút trước khi ra khỏi nhà
Đọc to từng dòng cho cả nhà cùng nghe:
- Hộ chiếu của từng người: đúng cuốn, còn hạn, không rách, không ướt.
- Thị thực hoặc giấy tờ nhập cảnh của nước đến cho từng người, hoặc đã chắc được miễn.
- Giấy khai sinh của trẻ dưới 14 tuổi, nằm trong túi của người đại diện đi cùng.
- Không ai trong đoàn đang có quyết định tạm hoãn xuất cảnh chưa được huỷ.
- Vé, mã đặt chỗ, giấy tờ nước đến hay hỏi.
- Bản chụp hộ chiếu và thị thực trong điện thoại.
- Cuốn hộ chiếu cũ (nếu còn giữ) để ở nhà hoặc tách riêng.
Nếu dòng thứ tư khiến bạn lấn cấn, đừng đợi đến quầy kiểm soát; liên hệ cơ quan đang giải quyết vụ việc của bạn để hỏi rõ trước.
Đến sân bay sớm hơn thường lệ khi đi cùng trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi: quầy làm thủ tục của hãng bay kiểm tra hộ chiếu và thị thực trước, sau đó mới đến quầy kiểm soát xuất nhập cảnh. Có thời gian dư, mọi chỗ thiếu sót nhỏ đều còn cơ hội gọi người nhà gửi bổ sung.
Câu hỏi thường gặp
Xuất cảnh cần những giấy tờ gì?
Theo khoản 1 Điều 33, bạn cần giấy tờ xuất nhập cảnh (thường là hộ chiếu) còn nguyên vẹn, còn thời hạn; thị thực hoặc giấy tờ chứng minh nước đến cho nhập cảnh, trừ khi được miễn thị thực; và không thuộc diện bị cấm, tạm hoãn xuất cảnh.
Hộ chiếu còn hạn bao lâu thì được bay?
Luật Việt Nam chỉ yêu cầu hộ chiếu còn thời hạn khi xuất cảnh. Tuy vậy nhiều nước đến yêu cầu hộ chiếu còn hạn một khoảng nhất định kể từ ngày nhập cảnh, và hãng bay sẽ kiểm tra. Tra yêu cầu của nước đến trên trang chính thức của cơ quan đại diện nước đó.
Làm sao biết mình có bị tạm hoãn xuất cảnh không?
Theo khoản 1 Điều 39, người bị tạm hoãn được thông báo ngay bằng văn bản, trừ lý do quốc phòng, an ninh. Bạn cũng có quyền yêu cầu cung cấp thông tin về xuất cảnh, nhập cảnh của mình theo điểm đ khoản 1 Điều 5.
Trẻ em đi cùng ông bà ra nước ngoài được không?
Khoản 2 Điều 33 yêu cầu trẻ dưới 14 tuổi có người đại diện hợp pháp đi cùng, và người đó phải xuất trình giấy tờ chứng minh việc đại diện. Ông bà không đương nhiên là người đại diện, nên gia đình cần hỏi trước giấy tờ phù hợp.
Hộ chiếu bị rách một góc có bay được không?
Điều kiện là hộ chiếu còn nguyên vẹn. Rách nhẹ ở bìa thường không ảnh hưởng, nhưng rách trang thông tin, mất trang, bong ảnh thì có thể bị lập biên bản không giải quyết cho xuất cảnh theo khoản 2 Điều 35. Nên làm cuốn mới trước ngày bay.
Bị từ chối xuất cảnh ở sân bay thì có giấy tờ gì không?
Có. Điểm b khoản 2 Điều 35 quy định trường hợp không đủ điều kiện xuất cảnh thì người làm nhiệm vụ lập biên bản không giải quyết cho xuất cảnh. Giữ biên bản đó để biết lý do và xử lý tiếp với cơ quan liên quan.