Người từ đủ 14 tuổi làm hộ chiếu phổ thông lần đầu ở trong nước chỉ cần một bộ hồ sơ rất gọn: tờ khai theo mẫu đã điền đủ, 02 ảnh chân dung, và mang theo thẻ căn cước (hoặc thẻ căn cước công dân, căn cước điện tử) để xuất trình — theo khoản 1 Điều 15 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam số 49/2019/QH14, đã sửa bởi Luật 23/2023/QH15.
Phần dễ hỏng không nằm ở số lượng giấy mà ở chi tiết: ảnh không đạt, tờ khai ghi lệch với dữ liệu căn cước, nộp sai nơi khi chưa có thẻ căn cước công dân. Bài dưới đây đi theo đúng thứ tự bạn sẽ gặp ở quầy: chuẩn bị gì, nộp ở đâu, bao lâu có kết quả, chỗ nào hay bị trả về và cách tự kiểm trước khi ra khỏi nhà.
Checklist mang đi: tích từng ô trước khi ra khỏi nhà
Đây là danh sách cho người từ đủ 14 tuổi, chưa từng được cấp hộ chiếu, nộp ở trong nước. Ba ô đầu là thứ luật yêu cầu; các ô sau là thứ giúp buổi nộp trôi chảy.
- ☐ Tờ khai đề nghị cấp hộ chiếu theo mẫu, điền đầy đủ thông tin — 01 bản, bản gốc có chữ ký của bạn (khoản 1 Điều 15).
- ☐ 02 ảnh chân dung (khoản 1 Điều 15). Luật chỉ ghi số lượng; kích thước, nền, cách chụp làm theo hướng dẫn của cơ quan tiếp nhận hoặc ghi chú trên mẫu tờ khai.
- ☐ Thẻ căn cước công dân, thẻ căn cước, căn cước điện tử — mang bản chính để xuất trình, không phải nộp lại.
- ☐ Nếu bạn là người mất năng lực hành vi dân sự hoặc có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi: thêm bản sao giấy tờ chứng minh người đại diện hợp pháp; không có bản sao thì nộp bản chụp và mang bản chính để đối chiếu (điểm c khoản 2 Điều 15).
- ☐ Một cây bút mực xanh hoặc đen, phòng khi phải sửa hay ký lại tờ khai tại chỗ.
- ☐ Một bìa đựng hồ sơ, xếp theo thứ tự: tờ khai trên cùng, ảnh kẹp ở góc tờ khai, thẻ căn cước để riêng trong ví để rút ra ngay.
- ☐ Ảnh chụp tờ khai đã điền trên điện thoại, để nếu bị yêu cầu khai lại thì chép nhanh, không phải nhớ.
Không thấy trong danh sách: giấy khai sinh, sổ hộ khẩu, giấy xác nhận cư trú. Với người từ 14 tuổi, khoản 2 Điều 15 không liệt kê các giấy này. Nếu cán bộ yêu cầu thêm giấy ngoài luật, bạn có quyền hỏi lại căn cứ — khoản 8 Điều 4 của luật cấm việc tự đặt thêm giấy tờ khi giải quyết thủ tục xuất nhập cảnh.
Nộp ở đâu: phụ thuộc vào việc bạn đã có thẻ căn cước công dân chưa
Khoản 3 Điều 15 chia nơi nộp lần đầu thành hai trường hợp. Người đã có thẻ căn cước gần như không phải nghĩ về nơi cư trú nữa.
| Tình huống của bạn | Nơi nộp lần đầu theo luật | Ghi chú thực tế |
|---|---|---|
| Đã có thẻ căn cước công dân | Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh Công an cấp tỉnh nơi thuận lợi | Đang làm việc ở tỉnh khác vẫn nộp được tại tỉnh đang ở |
| Chưa có thẻ căn cước công dân | Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh Công an cấp tỉnh nơi thường trú hoặc nơi tạm trú | Kiểm tra trước thông tin cư trú đã cập nhật đúng chưa |
| Có giấy của bệnh viện đi chữa bệnh, thân nhân ở nước ngoài bị nạn, có văn bản cơ quan quản lý (cán bộ, lực lượng vũ trang…) | Được chọn nộp tại Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh Bộ Công an (khoản 4 Điều 15) | Mang theo giấy tờ chứng minh lý do |
| Muốn nộp không phải đến trụ sở | Cổng dịch vụ công quốc gia hoặc cổng dịch vụ công của Bộ Công an (khoản 9 Điều 15) | Cần tài khoản đăng nhập cổng dịch vụ công |
Câu hỏi hay gặp là "nộp ở công an xã được không". Theo Điều 15, việc đề nghị cấp hộ chiếu phổ thông thực hiện tại trụ sở Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh hoặc trên môi trường điện tử; công an cấp xã không có tên trong điều này. Trước khi đi, bạn nên tra địa chỉ điểm tiếp nhận của tỉnh mình trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, vì sau sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều tỉnh có thêm điểm tiếp nhận hoặc đổi trụ sở.
Bao lâu có hộ chiếu và nhận bằng cách nào
Nộp ở cấp tỉnh: trong 08 ngày làm việc. Khoản 7 Điều 15 quy định Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh Công an cấp tỉnh trả kết quả trong 08 ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận. Ngày làm việc không tính thứ Bảy, Chủ nhật và ngày nghỉ lễ, nên nộp sáng thứ Năm thì mốc trả thường rơi vào giữa tuần sau nữa.
Nộp ở Bộ Công an: trong 05 ngày làm việc. Cùng khoản 7. Riêng các trường hợp khẩn ở khoản 4 Điều 15 (chữa bệnh, thân nhân gặp nạn, văn bản của cơ quan quản lý), thời hạn không quá 03 ngày làm việc.
Có giấy hẹn. Khoản 6 Điều 15 yêu cầu người tiếp nhận cấp giấy hẹn trả kết quả. Giữ giấy hẹn cùng thẻ căn cước đến ngày nhận; mất giấy hẹn thì báo ngay tại nơi nộp.
Muốn nhận tại nhà phải trả phí chuyển phát. Khoản 8 Điều 15: nhận kết quả ở địa điểm khác với cơ quan cấp thì trả phí dịch vụ chuyển phát. Mức phí do đơn vị chuyển phát niêm yết, luật không ghi số.
Không được cấp thì có văn bản nêu lý do. Cũng khoản 7: trường hợp chưa cấp hộ chiếu, cơ quan quản lý xuất nhập cảnh trả lời bằng văn bản, nêu lý do. Đây là căn cứ để bạn xử lý tiếp, đừng chỉ nghe trả lời miệng.
Giấy hay thiếu, hay sai và cách xử lý tại chỗ
Những lỗi dưới đây gặp nhiều ở người làm lần đầu. Phần lớn sửa được trong ngày nếu bạn biết trước.
| Chỗ hay sai | Hậu quả | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Tờ khai ghi nơi sinh, ngày sinh khác dữ liệu trên thẻ căn cước | Không khớp khi đối chiếu cơ sở dữ liệu, bị yêu cầu khai lại | Chép đúng từng chữ theo thẻ căn cước, kể cả cách viết tên tỉnh |
| Ảnh chụp lâu, đeo kính màu, tóc che tai, nền không đúng yêu cầu | Bị trả ảnh, phải chụp lại | Hỏi trước quy cách ảnh tại nơi nộp; nhiều điểm có chụp tại chỗ |
| Mang bản photo thẻ căn cước thay vì thẻ thật | Không xuất trình được giấy tuỳ thân theo khoản 1 Điều 15 | Luôn mang thẻ bản chính; bản photo không thay được |
| Chưa có thẻ căn cước công dân mà đi nộp ở tỉnh không phải nơi cư trú | Không đúng nơi nộp theo khoản 3 Điều 15 | Nộp tại tỉnh nơi thường trú hoặc tạm trú, hoặc làm thẻ căn cước trước |
| Khai trống mục nghề nghiệp, địa chỉ liên hệ | Tờ khai bị coi là chưa điền đầy đủ | Điền hết các mục; mục không có thì ghi "không" |
| Ký tên không giống chữ ký thường dùng | Sau này đối chiếu chữ ký ở nơi khác dễ bị hỏi | Ký đúng chữ ký bạn dùng lâu dài |
Một mẹo nhỏ: trước khi rời bàn, đọc lại tờ khai một lượt cùng cán bộ, nhất là họ tên viết hoa không dấu và ngày sinh. Hộ chiếu in sai thông tin thì theo Điều 31a sẽ bị thu hồi, huỷ giá trị, tức là lại phải làm cuốn mới.
Chíp hay không chíp, 10 năm hay bao lâu
Từ đủ 14 tuổi được chọn. Điểm b khoản 1 Điều 5 cho người từ đủ 14 tuổi quyền chọn hộ chiếu có gắn chíp điện tử hoặc không gắn chíp. Ở quầy, bạn hỏi điểm tiếp nhận đang cấp loại nào để biết có phải chụp ảnh, lấy vân tay tại chỗ hay không.
Gắn chíp lần đầu thì phải có mặt để chụp ảnh, lấy vân tay. Khoản 6 Điều 15 ghi người tiếp nhận chụp ảnh, thu thập vân tay của người đề nghị cấp hộ chiếu có gắn chíp điện tử lần đầu. Vì vậy đừng định nhờ người nhà nộp thay trong trường hợp này.
Thời hạn 10 năm, không gia hạn. Điểm a khoản 2 Điều 7: hộ chiếu phổ thông cấp cho người từ đủ 14 tuổi có thời hạn 10 năm và không được gia hạn. Hết hạn là làm cuốn mới, không có thủ tục "gia hạn hộ chiếu phổ thông".
Thông tin in trên hộ chiếu. Khoản 3 Điều 6 liệt kê: ảnh chân dung; họ, chữ đệm và tên; giới tính; nơi sinh và ngày sinh; quốc tịch; số hộ chiếu, cơ quan cấp, ngày cấp, ngày hết hạn; số định danh cá nhân. Danh mục này không có mục địa chỉ thường trú, nên chỉ chuyển chỗ ở thì không phải đổi hộ chiếu.
Trường hợp riêng: người ở xa, người nhờ nộp thay, người chưa chắc mình được cấp
Người đang làm việc xa quê là nhóm hỏi nhiều nhất. Ví dụ anh B quê một tỉnh miền Trung, đang làm công nhân ở tỉnh khác và đã có thẻ căn cước công dân: theo khoản 3 Điều 15, anh nộp ngay tại Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh Công an tỉnh nơi đang làm việc, không phải về quê. Nếu anh chưa có thẻ, nơi nộp là tỉnh nơi anh thường trú hoặc nơi đã đăng ký tạm trú.
Về chuyện nhờ người khác nộp: luật không có điều khoản riêng cho việc uỷ quyền nộp hồ sơ hộ chiếu lần đầu ở trong nước, trong khi khoản 6 Điều 15 yêu cầu chụp ảnh, lấy vân tay nếu cấp hộ chiếu gắn chíp lần đầu. Thực tế đa số trường hợp phải tự đi. Nếu có lý do không thể đến, hãy hỏi trực tiếp nơi nộp trước, đừng tự chuẩn bị giấy uỷ quyền rồi mới đi.
Cuối cùng là người lo mình "bị chặn". Điều 21 liệt kê các trường hợp chưa cấp giấy tờ xuất nhập cảnh: chưa chấp hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính về các hành vi cấm ở Điều 4, đang bị tạm hoãn xuất cảnh, hoặc vì lý do quốc phòng, an ninh. Nếu bạn từng bị xử phạt và còn chưa nộp xong, hãy chấp hành xong trước; theo khoản 1 Điều 22, thời hạn chưa cấp chỉ tính đến khi chấp hành xong quyết định đó.
Tự kiểm trước khi đi nộp
Đọc lại sáu dòng này buổi tối hôm trước. Dòng nào chưa chắc, gạch chân để hỏi cán bộ.
- Tờ khai đã điền hết mục, ký tên, họ tên trên tờ khai khớp từng dấu với thẻ căn cước.
- Có đủ 02 ảnh chân dung, chưa bị gấp mép, chưa ghim lỗ.
- Thẻ căn cước bản chính đang nằm trong ví, còn nguyên vẹn, ảnh trên thẻ nhận ra được.
- Đã xác định đúng nơi nộp: có thẻ căn cước công dân thì nơi thuận lợi, chưa có thì tỉnh nơi cư trú.
- Đã quyết định nhận hộ chiếu tại quầy hay qua chuyển phát, và chuẩn bị địa chỉ nhận nếu chọn chuyển phát.
- Đã ghi sẵn ba câu cần hỏi: quy cách ảnh, mức lệ phí hiện hành, ngày dự kiến trả kết quả.
Câu hỏi nên hỏi cán bộ một cửa khi nhận giấy hẹn: "Nếu đến ngày hẹn mà chưa có kết quả thì liên hệ ở đâu, bằng cách nào?". Có câu trả lời này, bạn đỡ phải chạy đi chạy lại.
Câu hỏi thường gặp
Làm hộ chiếu lần đầu có cần giấy khai sinh không?
Với người từ đủ 14 tuổi thì không. Khoản 2 Điều 15 chỉ yêu cầu bản sao giấy khai sinh hoặc trích lục khai sinh đối với người chưa đủ 14 tuổi chưa được cấp mã số định danh cá nhân. Người lớn chỉ cần tờ khai, ảnh và xuất trình thẻ căn cước.
Lệ phí làm hộ chiếu lần đầu là bao nhiêu?
Luật Xuất cảnh, nhập cảnh chỉ quy định công dân có nghĩa vụ nộp lệ phí cấp giấy tờ xuất nhập cảnh theo quy định của pháp luật, không ghi mức tiền. Mức hiện hành do văn bản về phí, lệ phí quy định; bạn tra trên Cổng Dịch vụ công quốc gia hoặc hỏi tại nơi nộp.
Có thẻ căn cước rồi thì làm hộ chiếu ở tỉnh nào cũng được à?
Đúng với người có thẻ căn cước công dân. Khoản 3 Điều 15 cho phép nộp lần đầu tại Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh Công an cấp tỉnh nơi thuận lợi. Người chưa có thẻ thì nộp ở tỉnh nơi thường trú hoặc nơi tạm trú.
Hộ chiếu phổ thông có gia hạn được không?
Không. Điểm a khoản 2 Điều 7 ghi hộ chiếu cấp cho người từ đủ 14 tuổi có thời hạn 10 năm và không được gia hạn. Hết hạn hoặc sắp hết hạn, bạn làm thủ tục cấp hộ chiếu mới theo diện từ lần thứ hai.
Sau bao nhiêu ngày thì có hộ chiếu?
Nộp ở cấp tỉnh thì trong 08 ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận; nộp ở Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh Bộ Công an thì trong 05 ngày làm việc, theo khoản 7 Điều 15. Ngày làm việc không tính ngày nghỉ cuối tuần và ngày lễ.
Đã nộp hồ sơ nhưng không đến nhận hộ chiếu thì sao?
Theo Điều 28a, sau 12 tháng kể từ ngày hẹn trả mà bạn không nhận và không thông báo bằng văn bản lý do chưa nhận, cơ quan cấp sẽ huỷ giá trị sử dụng cuốn hộ chiếu đó. Muốn dùng lại phải làm hồ sơ mới.