Hồ sơ vay du học thường có hai bộ: bộ của người đi học (thư mời hoặc giấy báo nhập học, bảng dự toán học phí và sinh hoạt phí, hộ chiếu, giấy tờ chứng minh quan hệ với người vay) và bộ của người đứng vay, thường là cha mẹ (nhân thân, thu nhập, tài sản bảo đảm). Du học sinh chưa có thu nhập nên hiếm khi tự đứng tên khoản vay.
Không có văn bản chung nào trong nguồn của Hoàn Chỉnh quy định hồ sơ vay du học, và mỗi trường, mỗi nước có cách tính chi phí riêng. Bài này liệt kê giấy tờ thường được yêu cầu theo nguyên tắc, không theo yêu cầu của một trường hay một nước cụ thể. Hồ sơ xin thị thực và hồ sơ xin học bổng là việc khác; ở đây chỉ bàn phần vay.
Ai đứng vay và vì sao cần nối được hai bộ giấy
Người đi học là người dùng tiền, còn người đứng vay là người trả nợ. Ngân hàng cần hai việc: chắc chắn khoản tiền dùng đúng cho việc học, và chắc chắn người đứng vay đủ sức trả. Vì vậy hai bộ giấy phải nối được với nhau: tên du học sinh trên thư nhập học phải trùng tên trên hộ chiếu, và giấy khai sinh cho thấy đó là con của người vay.
Thường cha hoặc mẹ đứng vay, có khi cả hai cùng ký. Nếu người đứng vay là ông bà, cô chú hay anh chị, ngân hàng có thể hỏi thêm giấy tờ chứng minh quan hệ và lý do người đó lo chi phí. Du học sinh đã trưởng thành, có thu nhập riêng thì có thể là người đồng vay, nhưng phần lớn trường hợp vẫn dựa vào thu nhập của gia đình.
Ví dụ giả định: em Hà được một trường cao đẳng ở nước ngoài nhận vào học. Bố làm kỹ sư, mẹ buôn bán nhỏ. Gia đình dự định bố đứng vay, dùng tiền lương trả nợ, kèm sổ tiết kiệm của mẹ làm tài sản bảo đảm. Như vậy hồ sơ có đủ ba phần: người học, người trả, tài sản dự phòng.
Trước khi chuẩn bị giấy, gia đình nên ngồi lại trả lời ba câu: ai ký, ai trả mỗi tháng, tài sản nào đem ra bảo đảm nếu cần. Ba câu này thống nhất được thì danh sách giấy tờ tự rõ ra, và cũng tránh tình huống đến ngày ký mới phát hiện một người chưa đồng ý dùng tài sản của mình cho khoản vay.
Checklist hai bộ giấy
Tích từng ô. Giấy tiếng nước ngoài có thể phải kèm bản dịch; hỏi ngân hàng cần bản dịch có chứng thực hay không.
| Ô | Bộ | Giấy tờ | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| ☐ | Du học sinh | Thư mời nhập học hoặc giấy báo trúng tuyển của trường | Cần thể hiện tên, khoá học, thời gian học |
| ☐ | Du học sinh | Bảng dự toán chi phí hoặc thông báo học phí của trường | Ngân hàng dựa vào đây để xét số tiền cho vay |
| ☐ | Du học sinh | Hộ chiếu | Tên phải trùng tên trên thư nhập học |
| ☐ | Du học sinh | Giấy khai sinh | Để chứng minh quan hệ với cha mẹ đứng vay |
| ☐ | Người vay | Thẻ căn cước của người vay và vợ hoặc chồng | Bản chính để đối chiếu |
| ☐ | Người vay | Giấy chứng nhận kết hôn | Khi cả hai vợ chồng cùng liên quan đến khoản vay hoặc tài sản |
| ☐ | Người vay | Giấy tờ thu nhập: hợp đồng lao động, sao kê lương, sổ sách kinh doanh | Đủ số tháng ngân hàng yêu cầu |
| ☐ | Người vay | Giấy tờ tài sản bảo đảm nếu vay thế chấp | Sổ tiết kiệm, xe, hoặc tài sản khác theo yêu cầu |
| ☐ | Người vay | Giấy đề nghị vay vốn và phương án trả nợ | Theo mẫu của ngân hàng |
Dự toán chi phí: tính theo từng kỳ, không theo cả khoá
Số tiền vay thường dựa trên chi phí trường công bố, gồm học phí và có khi thêm sinh hoạt phí. Nhưng tiền không cần đến cùng một lúc: học phí đóng theo kỳ, sinh hoạt phí tiêu theo tháng. Vay một cục từ đầu nghĩa là trả lãi cho cả phần tiền chưa dùng tới. Hỏi ngân hàng có giải ngân theo từng kỳ học không.
Ví dụ tính giả định: học phí năm đầu chia hai kỳ, mỗi kỳ tương đương 150 triệu đồng; sinh hoạt phí ước 20 triệu mỗi tháng. Nếu gia đình đã có sẵn tiền cho sáu tháng sinh hoạt, phần thật sự cần vay trong năm đầu là học phí hai kỳ, tức 300 triệu, cộng sinh hoạt sáu tháng còn lại là 120 triệu. Tổng 420 triệu, chia làm các đợt theo hạn đóng học phí. Con số này dùng để hỏi ngân hàng, không phải con số chắc chắn được duyệt.
Ghi bảng dự toán theo từng kỳ ra một trang, kèm thông báo học phí của trường. Cán bộ tín dụng thấy rõ tiền dùng lúc nào thì việc xét lịch giải ngân cũng nhanh hơn. Nhớ dự phòng tỷ giá: chi phí tính bằng ngoại tệ có thể thay đổi giữa lúc vay và lúc đóng.
Giải ngân và dịch thuật: hai việc hay làm chậm hồ sơ
Tiền học phí thường chuyển thẳng cho trường. Nhiều ngân hàng chuyển học phí trực tiếp vào tài khoản của trường theo thông báo đóng tiền, thay vì đưa tiền cho gia đình. Bạn cần thông báo học phí có thông tin tài khoản nhận của trường; giữ lại chứng từ chuyển tiền để đối chiếu khi trường xác nhận đã nhận.
Giấy tiếng nước ngoài cần bản dịch. Thư nhập học, thông báo học phí thường bằng tiếng nước ngoài. Ngân hàng có thể yêu cầu bản dịch sang tiếng Việt, có khi cần chứng thực chữ ký người dịch. Làm bản dịch ngay khi nhận được thư để không chờ đến lúc nộp hồ sơ.
Hồ sơ visa không phải hồ sơ vay. Một số nước yêu cầu giấy xác nhận tài chính khi xin thị thực. Việc ngân hàng có cấp giấy xác nhận khoản vay hay số dư cho mục đích này không là câu hỏi riêng; hỏi rõ thời điểm cấp và nội dung giấy. Không dùng giấy xác nhận không đúng sự thật dưới bất kỳ hình thức nào.
Hạn nhập học đi trước hạn giải ngân. Trường có hạn đóng học phí, ngân hàng có thời gian thẩm định. Bắt đầu hỏi vay ngay khi có thư mời, đừng đợi gần ngày bay.
Giấy hay thiếu, hay sai và cách sửa
Những lỗi nhỏ này thường làm hồ sơ chậm cả tuần.
| Lỗi | Hậu quả | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Tên trên thư nhập học viết khác thứ tự hoặc thiếu dấu so với hộ chiếu | Ngân hàng hỏi có phải cùng một người | Đề nghị trường sửa tên theo đúng hộ chiếu, hoặc giải trình kèm hộ chiếu |
| Hộ chiếu của du học sinh sắp hết hạn | Ảnh hưởng cả hồ sơ học lẫn hồ sơ vay | Làm lại hộ chiếu trước, rồi đề nghị trường cập nhật thông tin nếu số hộ chiếu đổi |
| Sao kê thu nhập của người vay thiếu tháng | Thu nhập bình quân bị tính thấp | Bổ sung bảng kê trả lương hoặc xác nhận lương của nơi làm việc |
| Thư nhập học có điều kiện chưa hoàn thành | Ngân hàng chưa giải ngân | Hoàn tất điều kiện của trường, nộp thư nhập học chính thức |
| Chỉ có dự toán tự tính, không có thông báo của trường | Số tiền vay bị xét thấp | Xin trường văn bản thông báo học phí |
| Người vay không phải cha mẹ, thiếu giấy chứng minh quan hệ | Hồ sơ bị hỏi lại | Chuẩn bị giấy tờ hộ tịch thể hiện quan hệ, hỏi ngân hàng giấy nào được chấp nhận |
Mẹo sắp xếp: kẹp bộ du học sinh trước, bộ người vay sau, và đặt giấy khai sinh ngay giữa hai bộ như một chiếc cầu nối. Cán bộ lật đến giữa là thấy ngay quan hệ giữa người học và người trả nợ.
Trường hợp đặc biệt khi vay cho con du học
Cha mẹ ly hôn, chỉ một người đứng vay. Người đứng vay vẫn cần giấy chứng minh quan hệ với con, thường là giấy khai sinh. Nếu tài sản bảo đảm liên quan đến người kia, ngân hàng sẽ hỏi thêm giấy tờ về việc phân chia tài sản. Nói rõ hoàn cảnh với cán bộ tín dụng từ buổi đầu để họ đưa danh sách giấy cho đúng.
Du học sinh đã đủ 18 tuổi. Khi đó du học sinh có thể tự ký một số giấy tờ, kể cả cam kết sử dụng vốn đúng mục đích. Nếu đã đi du học trước khi giải ngân các kỳ sau, hỏi ngân hàng cách du học sinh xác nhận từ xa và giấy nào cần gửi về.
Có học bổng một phần. Thư cấp học bổng làm giảm số tiền cần vay, vì vậy nộp kèm để dự toán đúng thực tế. Học bổng có điều kiện duy trì thì nên tính phương án nếu năm sau không còn học bổng.
Chuyển trường hoặc đổi khoá học giữa chừng. Thư nhập học mới, thông báo học phí mới phải nộp lại cho ngân hàng trước kỳ giải ngân kế tiếp. Không tự ý dùng khoản giải ngân cho trường cũ để đóng cho trường mới khi chưa báo ngân hàng.
Tự kiểm trước khi nộp
Đối chiếu cả hai bộ giấy cùng lúc.
- Tên du học sinh khớp nhau trên hộ chiếu, thư nhập học, thông báo học phí.
- Có giấy chứng minh quan hệ giữa du học sinh và người đứng vay.
- Dự toán chia theo kỳ, có thông báo học phí của trường đi kèm.
- Bản dịch đã sẵn sàng cho mọi giấy tiếng nước ngoài.
- Giấy thu nhập và tài sản của người đứng vay đủ theo danh sách ngân hàng.
- Đã hỏi: “Giải ngân theo kỳ được không?”, “Có chuyển thẳng cho trường không?”, “Trong thời gian con đi học, gia đình trả gốc hay chỉ trả lãi?”.
Câu hỏi cuối giúp gia đình lên kế hoạch tiền mặt cho cả những năm con chưa đi làm. Ghi câu trả lời của từng ngân hàng vào cùng một tờ để so sánh điều kiện giải ngân và trả nợ, thay vì chỉ nhớ con số được duyệt.
Câu hỏi thường gặp
Du học sinh có tự đứng tên vay được không?
Ít khi, vì du học sinh thường chưa có thu nhập để trả nợ. Ngân hàng thường yêu cầu cha mẹ hoặc người thân có thu nhập đứng vay, du học sinh là người thụ hưởng. Nếu du học sinh đã đi làm và có thu nhập riêng, có thể hỏi về việc làm người đồng vay.
Chưa có thư mời nhập học chính thức thì nộp hồ sơ vay được không?
Có thể hỏi sơ bộ và chuẩn bị giấy của người đứng vay trước. Nhưng ngân hàng thường chỉ giải ngân khi có thư nhập học chính thức hoặc thông báo học phí. Thư có điều kiện cần hoàn tất điều kiện rồi mới dùng được.
Giấy tờ tiếng Anh của trường có phải dịch không?
Tuỳ ngân hàng. Nhiều nơi yêu cầu bản dịch tiếng Việt, có nơi cần chứng thực chữ ký người dịch. Hỏi ngay khi nhận thư mời để dịch một lần cho đúng loại, tránh phải dịch lại khi nộp hồ sơ.
Tiền vay du học có được đưa tiền mặt cho gia đình không?
Phần học phí thường được chuyển thẳng vào tài khoản của trường theo thông báo đóng tiền. Sinh hoạt phí có thể được giải ngân theo cách khác, tuỳ chính sách ngân hàng. Hỏi rõ phương thức giải ngân trước khi ký hợp đồng.
Có nên vay đủ cả khoá ngay từ đầu không?
Không nhất thiết. Học phí đóng theo kỳ, nên vay và giải ngân theo từng kỳ giúp không phải trả lãi cho phần tiền chưa dùng. Hỏi ngân hàng có hạn mức giải ngân nhiều lần không, và điều kiện cho mỗi lần giải ngân.
Giấy xác nhận tài chính cho hồ sơ visa có phải hồ sơ vay không?
Không. Giấy xác nhận tài chính phục vụ hồ sơ thị thực theo yêu cầu của nước đến; hồ sơ vay là việc giữa gia đình và ngân hàng. Hỏi ngân hàng riêng về giấy xác nhận, và tra yêu cầu chính thức của cơ quan đại diện nước đến.