Có ba trường hợp bạn phải làm hộ chiếu mới dù cuốn đang dùng còn hạn: hộ chiếu bị hư hỏng; thông tin nhân thân, đặc điểm nhận dạng thay đổi hoặc xác định lại giới tính (khoản 1 Điều 23 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh); và hộ chiếu bị in sai thông tin — trường hợp này cơ quan cấp sẽ thu hồi, huỷ giá trị cuốn sai (khoản 2 Điều 31a).
Ba trường hợp có điểm chung là đều đi theo thủ tục cấp hộ chiếu từ lần thứ hai, nộp kèm cuốn cũ. Điểm khác nằm ở giấy tờ chứng minh và việc ai phát hiện ra lỗi. Bài này giúp bạn xác định mình thuộc trường hợp nào, mang giấy gì, và xử lý ra sao khi hộ chiếu chỉ hỏng nhẹ.
Bạn thuộc trường hợp nào
Đọc cột đầu, tìm dòng giống hoàn cảnh của bạn.
| Hoàn cảnh | Căn cứ | Việc phải làm |
|---|---|---|
| Hộ chiếu bị ngấm nước, rách trang, bong lớp ảnh, gãy gáy | Khoản 1 Điều 23: làm thủ tục cấp mới khi giấy tờ bị hư hỏng | Làm hồ sơ cấp mới, nộp kèm cuốn hỏng |
| Đã đổi họ, chữ đệm, tên; cải chính ngày sinh, nơi sinh theo giấy tờ hộ tịch | Khoản 1 Điều 23: thay đổi thông tin về nhân thân | Làm hồ sơ cấp mới, mang giấy tờ thể hiện thông tin mới |
| Diện mạo thay đổi lớn so với ảnh (phẫu thuật, tai nạn) | Khoản 1 Điều 23: thay đổi đặc điểm nhận dạng | Làm hồ sơ cấp mới với ảnh mới |
| Đã xác định lại giới tính theo quy định | Khoản 1 Điều 23 | Làm hồ sơ cấp mới, mang giấy tờ về việc xác định lại giới tính |
| Hộ chiếu in sai so với tờ khai và dữ liệu (lỗi khi cấp) | Khoản 2 Điều 31a: thu hồi, huỷ giá trị hộ chiếu bị sai thông tin | Nộp lại cuốn sai cho cơ quan cấp để xử lý |
| Chuyển chỗ ở, đổi số thẻ căn cước | Danh mục thông tin trên hộ chiếu ở khoản 3 Điều 6 không có địa chỉ thường trú | Thường không phải làm mới; hỏi nếu bị yêu cầu cập nhật |
Một số người nghĩ có thể giữ cuốn cũ "dùng nốt". Khoản 1 Điều 23 dùng chữ "làm thủ tục cấp mới" như một trách nhiệm, và khi xuất cảnh, giấy tờ phải còn nguyên vẹn theo điểm a khoản 1 Điều 33. Một cuốn hộ chiếu hỏng hoặc mang thông tin lệch với giấy tờ tuỳ thân hiện tại dễ bị từ chối ở cửa khẩu nước ngoài lẫn quầy làm thủ tục của hãng bay.
Hỏng đến mức nào thì phải làm mới
Luật không có thang đo. Luật chỉ dùng chữ "hư hỏng" và yêu cầu "còn nguyên vẹn" khi xuất cảnh, nhập cảnh (Điều 33, Điều 34). Không có định nghĩa số trang rách hay mức ướt cụ thể. Người quyết định cuối cùng là cán bộ kiểm soát xuất nhập cảnh và cơ quan nước đến.
Dấu hiệu nên làm mới ngay. Trang thông tin cá nhân bị nhoè, bong lớp phủ, ảnh bị trầy; gáy rời làm trang lỏng; trang bị xé mất; chíp bị gập, cong (với hộ chiếu gắn chíp); có vết mực, bút viết lên trang thông tin. Khoản 3 Điều 4 còn cấm tẩy xoá, sửa chữa giấy tờ xuất nhập cảnh, nên tuyệt đối không tự dán, tự tô lại.
Hỏng nhẹ có thể đi tiếp. Mép bìa sờn, góc bìa hơi cong do dùng lâu thường không ảnh hưởng. Nếu sắp có chuyến đi quan trọng mà phân vân, làm mới vẫn an toàn hơn; thời hạn ở cấp tỉnh là 08 ngày làm việc.
Vừa ướt xong. Đừng sấy nóng hay là ủi. Để khô tự nhiên, mở hé các trang. Sau khi khô, nếu trang thông tin nguyên vẹn, ảnh rõ, có thể vẫn dùng được; nếu cong vênh, bong lớp phủ thì làm mới.
Checklist hồ sơ làm cuốn mới trong ba trường hợp
Hồ sơ nền theo khoản 1 và điểm a khoản 2 Điều 15. Phần "thường được hỏi thêm" không có trong luật đối với hồ sơ trong nước nhưng hay được yêu cầu để đối chiếu.
- ☐ Tờ khai theo mẫu, điền thông tin mới nhất theo giấy tờ hiện hành.
- ☐ 02 ảnh chân dung chụp mới.
- ☐ Thẻ căn cước bản chính để xuất trình — với người đổi tên, thẻ căn cước nên được cập nhật thông tin mới trước.
- ☐ Hộ chiếu cũ còn giá trị sử dụng, kể cả khi đã hỏng: nộp kèm (điểm a khoản 2 Điều 15).
- ☐ Thường được hỏi thêm: bản sao trích lục thay đổi, cải chính hộ tịch hoặc giấy tờ về xác định lại giới tính, để cán bộ đối chiếu với cơ sở dữ liệu.
- ☐ Với trẻ dưới 14 tuổi: giấy khai sinh nếu chưa có mã số định danh, giấy chứng minh người đại diện hợp pháp.
Ở nước ngoài, luật nói rõ hơn: điểm b khoản 1a Điều 16 yêu cầu bản chụp thẻ căn cước công dân, thẻ căn cước, căn cước điện tử hoặc giấy tờ khác do Việt Nam cấp khi thông tin nhân thân thay đổi so với hộ chiếu cấp lần gần nhất.
Thứ tự đúng khi đổi tên: làm thủ tục hộ tịch trước, cập nhật thẻ căn cước, rồi mới làm hộ chiếu. Làm ngược lại, hộ chiếu mới sẽ lệch với giấy tờ gốc.
Khi phát hiện hộ chiếu vừa nhận bị in sai
Đây là lỗi của khâu cấp, không phải lỗi của bạn, nhưng bạn vẫn là người phải chủ động. Khoản 2 Điều 31a quy định khi có căn cứ xác định hộ chiếu đã cấp bị sai thông tin, cơ quan cấp kiểm tra, yêu cầu người được cấp nộp lại hộ chiếu để thu huỷ; nếu không thu hồi được hộ chiếu còn thời hạn thì cơ quan cấp huỷ giá trị sử dụng của cuốn đó trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về xuất nhập cảnh.
Vì vậy, nếu giữ lại một cuốn bị sai và không báo, đến lúc cần dùng mới phát hiện nó đã bị huỷ giá trị thì rất phiền. Ngay khi nhận hộ chiếu, đối chiếu từng trường: họ, chữ đệm và tên; giới tính; nơi sinh; ngày sinh; số định danh cá nhân. Sai ở đâu, khoanh lại trên một tờ giấy ghi chú riêng (không viết lên hộ chiếu) và mang đến cơ quan đã cấp.
Điểm đ khoản 1 Điều 5 còn cho công dân quyền yêu cầu cập nhật, chỉnh sửa thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về xuất cảnh, nhập cảnh và trong giấy tờ xuất nhập cảnh của mình để bảo đảm đầy đủ, chính xác. Nếu lỗi bắt nguồn từ dữ liệu sai, bạn có căn cứ để đề nghị sửa tận gốc.
Ví dụ anh K nhận hộ chiếu qua chuyển phát, thấy nơi sinh in tên một tỉnh khác. Anh chụp ảnh trang thông tin, gọi cơ quan cấp hỏi cách nộp lại, mang theo thẻ căn cước và tờ khai bản lưu để chứng minh mình đã khai đúng.
Giấy hay thiếu và hậu quả
Ba trường hợp trên hay bị trả hồ sơ vì những lý do dưới đây.
| Thiếu hoặc sai | Hậu quả | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Đổi tên nhưng thẻ căn cước chưa cập nhật | Thông tin trên tờ khai lệch giấy tuỳ thân | Cập nhật thẻ căn cước trước rồi mới làm hộ chiếu |
| Không mang cuốn hộ chiếu hỏng vì nghĩ "hỏng rồi thì bỏ" | Thiếu hộ chiếu còn giá trị sử dụng theo điểm a khoản 2 Điều 15 | Mang cuốn hỏng đi nộp |
| Tự sửa, tự dán trang thông tin | Vi phạm khoản 3 Điều 4 (tẩy xoá, sửa chữa) | Giữ nguyên hiện trạng, làm cuốn mới |
| Giữ cuốn in sai, không báo | Bị huỷ giá trị trong cơ sở dữ liệu, phát hiện lúc ra sân bay | Báo cơ quan cấp ngay khi phát hiện |
| Ảnh cũ không còn giống người thật | Bị hỏi lại ở cửa khẩu | Chụp ảnh mới khi làm hồ sơ |
Câu nên hỏi cán bộ khi nộp: cuốn cũ sẽ được trả lại sau khi huỷ hay giữ lại, và có cần bản sao giấy tờ hộ tịch không. Mỗi điểm tiếp nhận có thể có hướng dẫn riêng về giấy đối chiếu.
Nộp ở đâu, bao lâu, và các trường hợp riêng
Cả ba trường hợp đều là đề nghị cấp hộ chiếu từ lần thứ hai, nên theo khoản 5 Điều 15 bạn nộp tại Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh Công an cấp tỉnh nơi thuận lợi hoặc Cơ quan Quản lý xuất nhập cảnh Bộ Công an; khoản 9 cho phép nộp trên cổng dịch vụ công. Thời hạn trả kết quả là 08 ngày làm việc ở cấp tỉnh và 05 ngày làm việc ở Bộ Công an (khoản 7 Điều 15).
Riêng hộ chiếu in sai do lỗi khâu cấp, hãy quay lại đúng cơ quan đã cấp cuốn đó, vì khoản 2 Điều 31a giao việc thu hồi cho cơ quan cấp hộ chiếu. Mang theo giấy hẹn cũ nếu còn giữ.
Với trẻ em, diện mạo thay đổi nhanh theo tuổi. Hộ chiếu của trẻ dưới 14 tuổi chỉ có hạn 05 năm nên thường hết hạn trước khi ảnh trở nên quá khác; nếu cán bộ cửa khẩu nước ngoài từng hỏi lại vì ảnh không giống, bố mẹ có thể cân nhắc làm cuốn mới theo diện thay đổi đặc điểm nhận dạng.
Người đang ở nước ngoài mà hộ chiếu hỏng hoặc thông tin thay đổi thì nộp tại cơ quan đại diện Việt Nam nơi thuận lợi theo khoản 2 Điều 16, kèm bản chụp giấy tờ Việt Nam thể hiện thông tin mới theo điểm b khoản 1a Điều 16.
Tự kiểm trước khi đi
Sáu dòng cho người làm lại vì hỏng, sai hoặc đổi thông tin:
- Đã xác định đúng trường hợp của mình theo bảng đầu bài.
- Thẻ căn cước đã mang thông tin mới nhất (với người đổi tên, cải chính).
- Có tờ khai điền theo thông tin hiện hành, 02 ảnh chụp mới.
- Mang theo cuốn hộ chiếu cũ dù đã hỏng hay in sai.
- Có bản sao giấy tờ hộ tịch hoặc giấy tờ về xác định lại giới tính để đối chiếu.
- Đã chọn nơi nộp: Công an cấp tỉnh nơi thuận lợi, Bộ Công an, hoặc trực tuyến (khoản 5, 9 Điều 15).
Nếu cuốn cũ có thị thực còn hạn của nước ngoài, hỏi trước nước đã cấp thị thực về cách xử lý, vì sau khi cấp cuốn mới, cuốn cũ còn hạn bị huỷ giá trị theo khoản 1 Điều 31a.
Xếp hồ sơ theo thứ tự: tờ khai, ảnh, cuốn hộ chiếu cũ mở sẵn trang thông tin, rồi đến giấy tờ hộ tịch đối chiếu. Cán bộ nhìn thấy ngay chỗ khác nhau giữa cuốn cũ và giấy tờ mới, hồ sơ đi nhanh hơn.
Câu hỏi thường gặp
Hộ chiếu bị ướt có phải làm lại không?
Tuỳ mức độ. Luật yêu cầu giấy tờ còn nguyên vẹn khi xuất cảnh, nhập cảnh và yêu cầu làm cấp mới khi hư hỏng (khoản 1 Điều 23). Trang thông tin nhoè, bong lớp phủ, ảnh mờ thì nên làm mới; chỉ ố mép bìa thường vẫn dùng được.
Đổi tên rồi có bắt buộc làm hộ chiếu mới không?
Có. Khoản 1 Điều 23 quy định người được cấp giấy tờ xuất nhập cảnh phải làm thủ tục cấp mới khi thay đổi thông tin về nhân thân. Bạn nên cập nhật thẻ căn cước trước để thông tin trên tờ khai khớp với giấy tuỳ thân.
Hộ chiếu in sai tên do cơ quan cấp thì ai chịu?
Theo khoản 2 Điều 31a, cơ quan cấp yêu cầu nộp lại cuốn sai để thu huỷ. Bạn mang cuốn sai và giấy tờ chứng minh đã khai đúng đến cơ quan đã cấp để được hướng dẫn. Chi phí cụ thể khi làm lại, nếu có, hỏi trực tiếp cơ quan đó.
Đổi số căn cước có phải đổi hộ chiếu không?
Thông thường không. Số định danh cá nhân là thông tin in trên hộ chiếu, nhưng việc đổi thẻ căn cước mà số định danh giữ nguyên thì không làm thay đổi nhân thân. Danh mục thông tin trên hộ chiếu ở khoản 3 Điều 6 cũng không có địa chỉ thường trú.
Tự dán lại trang hộ chiếu bị rách có sao không?
Không nên. Khoản 3 Điều 4 cấm huỷ hoại, tẩy xoá, sửa chữa giấy tờ xuất nhập cảnh. Hộ chiếu tự sửa có thể bị coi là không còn nguyên vẹn và gây rắc rối ở cửa khẩu. Hãy giữ nguyên hiện trạng và làm cuốn mới.
Xác định lại giới tính thì làm hộ chiếu thế nào?
Khoản 1 Điều 23 nêu rõ xác định lại giới tính là trường hợp phải làm thủ tục cấp mới hộ chiếu. Bạn làm hồ sơ như cấp từ lần thứ hai, mang theo giấy tờ về việc xác định lại giới tính và thẻ căn cước đã cập nhật.