Khi người tham gia bảo hiểm xã hội hoặc người đang hưởng lương hưu qua đời, thân nhân nộp hồ sơ tử tuất trong 90 ngày; hồ sơ cốt lõi là bản sao giấy chứng tử (hoặc trích lục khai tử, giấy báo tử), tờ khai của thân nhân, và sổ bảo hiểm xã hội nếu người mất đang đóng hoặc bảo lưu. Thành phần ở Điều 90, hạn 90 ngày ở Điều 91 Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15. Người mất đang đi làm thì nộp qua nơi làm việc; người mất đang bảo lưu hoặc đang hưởng lương hưu thì nộp thẳng cho cơ quan bảo hiểm xã hội.
Gia đình thường vừa lo tang lễ vừa phải lo giấy tờ, nên bài này xếp việc theo thứ tự cần làm: xác định có những khoản nào, ai trong nhà đứng tên, gom giấy, nộp đâu. Khai tử là bước trước đó, thuộc thủ tục hộ tịch tại Ủy ban nhân dân cấp xã; có trích lục khai tử rồi mới làm được hồ sơ này.
Gia đình có thể nhận những khoản nào
Chế độ tử tuất bắt buộc gồm ba khoản. Một gia đình có thể nhận mai táng cộng với tuất hằng tháng hoặc tuất một lần:
| Khoản | Ai được nhận | Điều kiện chính | Mức theo luật |
|---|---|---|---|
| Trợ cấp mai táng | Tổ chức, cá nhân lo mai táng | Người mất có từ đủ 12 tháng đóng bắt buộc; hoặc mất do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; hoặc đang hưởng, tạm dừng hưởng lương hưu | 10 lần mức tham chiếu tại tháng người đó mất (Điều 85) |
| Trợ cấp tuất hằng tháng | Thân nhân thuộc khoản 2 Điều 86 | Người mất có từ đủ 15 năm đóng bắt buộc, hoặc đang hưởng lương hưu, hoặc mất do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp… | 50% mức tham chiếu mỗi thân nhân; 70% nếu không có người trực tiếp nuôi dưỡng; tối đa 04 người (Điều 87) |
| Trợ cấp tuất một lần | Thân nhân, hoặc người thừa kế nếu không có thân nhân | Không đủ điều kiện tuất hằng tháng, hoặc không có thân nhân hưởng hằng tháng, hoặc thân nhân chọn nhận một lần | Theo số năm đóng hoặc số tháng đã hưởng lương hưu (Điều 89) |
Thân nhân hưởng tuất hằng tháng gồm: con dưới 18 tuổi (kể cả con còn trong bụng mẹ khi cha mất); con suy giảm khả năng lao động từ 81%; vợ hoặc chồng đủ tuổi nghỉ hưu, hoặc chưa đủ tuổi nhưng suy giảm từ 81%; cha mẹ đẻ, cha mẹ đẻ của vợ hoặc chồng, thành viên khác trong gia đình mà người mất đang có nghĩa vụ nuôi dưỡng, đủ tuổi hoặc suy giảm từ 81% (khoản 2 Điều 86). Người đang có lương và đóng bắt buộc, hoặc đang có lương hưu, trợ cấp hằng tháng bằng hoặc cao hơn mức tham chiếu thì không thuộc diện hưởng hằng tháng (khoản 3 Điều 86), trừ con dưới 18 tuổi.
Mức tham chiếu thay đổi theo thời kỳ, nên bài không ghi số tiền tuyệt đối; hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội số đang áp dụng.
Checklist hồ sơ theo tình trạng của người mất
Tích theo cột đúng với người mất. Dấu X là cần, dấu gạch là không cần:
| Giấy tờ | Đang đóng hoặc bảo lưu | Đang hưởng lương hưu | Chỉ nhận mai táng | Căn cứ |
|---|---|---|---|---|
| [ ] Sổ bảo hiểm xã hội | X | - | X (trừ người đang hưởng lương hưu, trợ cấp hằng tháng) | Điểm a khoản 1, điểm a khoản 3 Điều 90 |
| [ ] Bản sao giấy chứng tử, hoặc trích lục khai tử, hoặc bản sao giấy báo tử, hoặc bản sao quyết định của Tòa án tuyên bố đã chết | X | X | X | Điều 90 |
| [ ] Tờ khai của thân nhân | X | X | - | Điểm c khoản 1, điểm b khoản 2 Điều 90 |
| [ ] Tờ khai của tổ chức, cá nhân lo mai táng | - | - | X | Điểm c khoản 3 Điều 90 |
| [ ] Biên bản điều tra tai nạn lao động (bản chính hoặc bản sao), hoặc bản sao bệnh án bệnh nghề nghiệp | Khi mất do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp | - | - | Điểm d khoản 1 Điều 90 |
| [ ] Biên bản giám định của Hội đồng giám định y khoa, hoặc bản sao giấy xác nhận khuyết tật đặc biệt nặng có ghi tỷ lệ suy giảm | Khi có thân nhân suy giảm từ 81% | Khi có thân nhân suy giảm từ 81% | - | Điểm đ khoản 1, điểm c khoản 2 Điều 90 |
Mẫu tờ khai của thân nhân nằm trong văn bản hướng dẫn; lấy tại cơ quan bảo hiểm xã hội hoặc trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. Tờ khai liệt kê từng thân nhân, nên gia đình cần ngồi lại thống nhất trước ai hưởng hằng tháng, ai chọn một lần.
Người đóng tự nguyện mất: hồ sơ theo điểm a, b, c khoản 1 Điều 90 (sổ, giấy chứng tử, tờ khai thân nhân), nộp thẳng cơ quan bảo hiểm xã hội trong 90 ngày (Điều 112). Trợ cấp mai táng của người đóng tự nguyện cần từ đủ 60 tháng đóng, hoặc đang hưởng lương hưu (khoản 1 Điều 109).
Nộp ở đâu, trong bao lâu
Điều 91 chia làm hai đường tùy người mất đang ở tình trạng nào:
- Người mất đang đi làm, đóng bắt buộc: thân nhân hoặc người lo mai táng nộp hồ sơ cho nơi làm việc của người mất trong 90 ngày kể từ ngày mất (khoản 2 Điều 91).
- Nơi làm việc nộp cho cơ quan bảo hiểm xã hội trong 30 ngày kể từ khi nhận đủ hồ sơ của thân nhân (khoản 2 Điều 91).
- Người mất đang bảo lưu, đang hưởng hoặc tạm dừng hưởng lương hưu: thân nhân nộp thẳng cho cơ quan bảo hiểm xã hội trong 90 ngày kể từ ngày mất (khoản 1 Điều 91).
- Cơ quan bảo hiểm xã hội giải quyết trong 10 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ; không giải quyết thì trả lời bằng văn bản, nêu rõ lý do (khoản 3 Điều 91).
- Nộp quá 90 ngày thì kèm văn bản giải trình (khoản 1 Điều 92).
Thời điểm hưởng tuất hằng tháng tính từ ngày đầu tiên của tháng liền kề sau tháng người đó mất (khoản 3 Điều 87). Nếu người mất đang hưởng lương hưu mà còn tháng chưa nhận, thân nhân được nhận lương hưu của những tháng chưa nhận (khoản 5 Điều 75); nhắc cán bộ khi nộp.
Tuất một lần tính thế nào: hai ví dụ
Người mất đang đóng hoặc bảo lưu. Mỗi năm đóng trước 2014 bằng 1,5 tháng, từ 2014 trở đi bằng 02 tháng mức bình quân tiền lương đóng; tối thiểu 03 tháng mức bình quân (khoản 1 Điều 89).
Ví dụ một. Anh Hùng mất khi đã đóng 10 năm, toàn bộ từ 2014, bình quân 9 triệu đồng: 10 x 2 = 20 tháng, khoảng 180 triệu đồng. Nếu anh chỉ đóng 1 năm thì vẫn được tối thiểu 03 tháng, khoảng 27 triệu đồng.
Người mất đang hưởng lương hưu. Mất trong 02 tháng đầu hưởng: 48 tháng lương hưu; từ tháng thứ ba trở đi mỗi tháng giảm 0,5 tháng, nhưng không thấp hơn 03 tháng lương hưu (khoản 2 Điều 89).
Ví dụ hai. Ông Sáu hưởng lương hưu 6 triệu đồng, mất ở tháng hưởng thứ 20. Từ tháng thứ ba đến tháng thứ 20 là 18 tháng, giảm 9 tháng; còn 39 tháng lương hưu, khoảng 234 triệu đồng. Cách đếm tháng chính xác do cơ quan bảo hiểm xã hội xác định.
Chọn hằng tháng hay một lần. Thân nhân thuộc diện hưởng hằng tháng vẫn có quyền chọn một lần (điểm c khoản 2 Điều 88). Với con nhỏ, tuất hằng tháng kéo dài đến khi đủ 18 tuổi thường có lợi hơn; nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội tính cả hai phương án.
Giấy hay thiếu, hay vướng và cách xử lý
Hồ sơ tử tuất hay chậm vì những lý do sau:
| Vấn đề | Hậu quả | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Chưa khai tử nên chưa có trích lục | Không có giấy chứng minh người mất | Đăng ký khai tử tại Ủy ban nhân dân cấp xã trước; có thể dùng bản sao giấy báo tử nếu đã có |
| Sổ bảo hiểm của người mất thất lạc | Thiếu thành phần hồ sơ | Hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội về xác nhận dữ liệu sổ điện tử (Điều 25) |
| Thân nhân suy giảm khả năng lao động chưa giám định | Không xét tuất hằng tháng cho người đó | Giám định chậm nhất 06 tháng kể từ ngày người tham gia mất (khoản 4 Điều 86) |
| Các con không thống nhất ai hưởng | Tờ khai không ký được | Họp gia đình, ghi rõ lựa chọn từng người trước khi điền |
| Không có thân nhân theo luật | Không ai thuộc diện tuất | Tuất một lần chia theo pháp luật về thừa kế (điểm d khoản 2 Điều 88) |
Câu nên hỏi cán bộ khi nộp: "Gia đình có bao nhiêu người thuộc diện tuất hằng tháng, và nếu chọn một lần thì ước được bao nhiêu?". Hỏi xong rồi mới ký tờ khai, vì chọn rồi khó đổi.
Người ở xa, người lo mai táng không phải con cháu
Người lo mai táng có thể là một tổ chức hoặc người không phải thân nhân, ví dụ hàng xóm hay đơn vị cũ đứng ra lo; họ đứng tên tờ khai của tổ chức, cá nhân lo mai táng và nhận trợ cấp mai táng (khoản 1 Điều 85). Phần tuất vẫn thuộc thân nhân.
Thân nhân ở tỉnh khác hoặc ở nước ngoài có thể ủy quyền bằng văn bản cho một người trong nhà thực hiện bảo hiểm xã hội; ủy quyền nhận tiền thì văn bản phải chứng thực và có hiệu lực tối đa 12 tháng (điểm d khoản 2 Điều 10). Với tuất hằng tháng kéo dài nhiều năm, nhớ gia hạn ủy quyền mỗi năm hoặc chuyển sang nhận qua tài khoản đứng tên người hưởng.
Người bị Tòa án tuyên bố là đã chết: thân nhân dùng bản sao quyết định của Tòa án thay giấy chứng tử, và vẫn được hưởng trợ cấp mai táng (khoản 3 Điều 85).
Tự kiểm trước khi nộp
Bảy dòng:
- Đã có trích lục khai tử, giấy chứng tử hoặc giấy báo tử (bản sao).
- Đã xác định người mất đang đóng, đang bảo lưu hay đang hưởng lương hưu để biết nộp ở đâu.
- Có sổ bảo hiểm xã hội của người mất nếu thuộc diện cần.
- Tờ khai thân nhân đã ghi đủ từng người, lựa chọn hằng tháng hay một lần đã thống nhất.
- Thân nhân suy giảm từ 81% đã có biên bản giám định.
- Còn trong 90 ngày kể từ ngày mất; nếu quá, đã viết văn bản giải trình.
- Đã ghi số tài khoản đứng tên người hưởng.
Giữ một bản chụp toàn bộ hồ sơ và giấy hẹn. Với con dưới 18 tuổi hưởng tuất hằng tháng, người giám hộ nên lưu kỹ quyết định hưởng để làm các việc liên quan về sau như học hành hay đổi nơi nhận khi chuyển nhà.
Câu hỏi thường gặp
Hồ sơ hưởng chế độ tử tuất gồm những gì?
Với người mất đang đóng hoặc bảo lưu: sổ bảo hiểm xã hội, bản sao giấy chứng tử hoặc trích lục khai tử, tờ khai của thân nhân, và giấy thêm nếu mất do tai nạn lao động hoặc có thân nhân suy giảm từ 81% (khoản 1 Điều 90).
Hạn nộp hồ sơ tử tuất là bao lâu?
Trong 90 ngày kể từ ngày người đó mất (Điều 91). Người mất đang đi làm thì nộp cho nơi làm việc, nơi làm việc có 30 ngày để chuyển cơ quan bảo hiểm xã hội; trường hợp khác nộp thẳng cho cơ quan bảo hiểm xã hội.
Trợ cấp mai táng được bao nhiêu?
Bằng 10 lần mức tham chiếu tại tháng người đó mất (khoản 2 Điều 85). Điều kiện là người mất có từ đủ 12 tháng đóng bắt buộc, hoặc mất do tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hoặc đang hưởng lương hưu.
Con bao nhiêu tuổi thì được hưởng tuất hằng tháng?
Con được hưởng đến khi đủ 18 tuổi, kể cả con còn trong bụng mẹ khi cha mất; con suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên cũng thuộc diện (khoản 2 Điều 86).
Một gia đình tối đa mấy người hưởng tuất hằng tháng?
Tối đa 04 người khi một người mất (khoản 2 Điều 87). Mỗi người hưởng 50% mức tham chiếu, hoặc 70% nếu không có người trực tiếp nuôi dưỡng; có từ hai người chết trở lên thì thân nhân được hưởng hai lần mức đó.
Người đang hưởng lương hưu mất thì thân nhân có nhận lương hưu tháng chưa lĩnh không?
Có. Khoản 5 Điều 75 cho thân nhân nhận lương hưu của những tháng người đó chưa nhận trước khi mất. Nên nêu rõ khi nộp hồ sơ tử tuất để cán bộ giải quyết cùng lúc.