Sinh viên mới tốt nghiệp chưa nhận bằng thì nộp giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời hoặc giấy xác nhận đã hoàn thành chương trình do trường cấp, kèm bảng điểm; bằng chính thức nộp bổ sung khi có. Phần còn lại của bộ hồ sơ giống người đi làm: đơn, lý lịch, bản sao căn cước, giấy khám sức khoẻ, ảnh.
Không văn bản nào buộc doanh nghiệp phải nhận hay từ chối giấy tạm thời; đó là lựa chọn của nơi tuyển, nên câu hỏi đầu tiên luôn là "bên mình có nhận giấy chứng nhận tạm thời không". Điều luật có sẵn để bạn tự bảo vệ nằm ở khâu sau: thời gian thử việc tối đa, lương thử việc tối thiểu, và giới hạn của các lời mời "học việc" (Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14).
Chưa có bằng: giấy nào thay được và xin ở đâu
Tên gọi cụ thể mỗi trường một khác; hỏi phòng đào tạo hoặc phòng công tác sinh viên của trường mình.
| Giấy thay thế | Thường xin ở đâu | Dùng khi nào | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời | Phòng đào tạo của trường | Đã có quyết định công nhận tốt nghiệp, chưa phát bằng | Thường có thời hạn ghi trên giấy |
| Giấy xác nhận đã hoàn thành chương trình, chờ xét tốt nghiệp | Phòng đào tạo | Đã học xong, chưa có quyết định tốt nghiệp | Nơi tuyển có thể chỉ nhận cho vị trí thực tập |
| Bảng điểm toàn khoá | Phòng đào tạo | Luôn nên có | Xin vài bản có dấu, đủ trang |
| Giấy xác nhận sinh viên | Phòng công tác sinh viên | Ứng tuyển thực tập khi còn đang học | Không thay được giấy tốt nghiệp |
| Giấy xác nhận thực tập | Nơi đã thực tập | Chứng minh kinh nghiệm thực tế | Ghi rõ thời gian, bộ phận, việc đã làm |
Khi nhận bằng chính thức, chứng thực bản sao và nộp bổ sung cho nơi đã nhận bạn, kèm một dòng nhắn ngắn với phòng nhân sự để họ thay giấy tạm thời trong hồ sơ. Giữ lại bản chụp giấy tạm thời, phòng khi cần chứng minh thời điểm bạn đã đủ điều kiện tốt nghiệp.
Checklist bộ hồ sơ cho người mới ra trường
Tích từng ô; số lượng theo thông báo tuyển dụng của từng nơi:
- [ ] Đơn xin việc ghi đúng tên vị trí, ghi rõ "mới tốt nghiệp năm …".
- [ ] Sơ yếu lý lịch có ảnh, phần quá trình học tập ghi đủ ngành, hệ đào tạo, năm tốt nghiệp dự kiến hoặc năm có quyết định.
- [ ] Giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời hoặc giấy xác nhận hoàn thành chương trình, bản sao.
- [ ] Bảng điểm toàn khoá, bản sao có chứng thực nếu nơi tuyển yêu cầu.
- [ ] Bản sao thẻ căn cước.
- [ ] Giấy khám sức khoẻ nếu thông báo yêu cầu ở vòng hồ sơ.
- [ ] Chứng chỉ ngoại ngữ, tin học liên quan vị trí.
- [ ] Giấy xác nhận thực tập hoặc giấy khen, giấy chứng nhận hoạt động có liên quan trực tiếp tới công việc.
- [ ] Ảnh thẻ dự phòng có ghi tên mặt sau.
Đừng nhồi mọi giấy khen từ năm nhất vào bìa. Chọn hai ba giấy liên quan nhất tới vị trí; phần còn lại kể trong buổi phỏng vấn nếu được hỏi.
Bản chính giấy tạm thời và bảng điểm mang theo người khi đi phỏng vấn để đối chiếu; nơi tuyển không được giữ bản chính văn bằng, chứng chỉ (khoản 1 Điều 17 Bộ luật Lao động).
Ít kinh nghiệm: giấy nào nên đưa vào để bù
Giấy xác nhận thực tập có nội dung cụ thể. Một tờ ghi "đã thực tập tại phòng kế toán từ tháng 2 đến tháng 4, tham gia đối chiếu công nợ hằng tuần" có giá trị hơn giấy chỉ ghi "hoàn thành thực tập". Xin nơi thực tập ghi rõ việc bạn đã làm ngay khi kết thúc đợt, đừng đợi tới lúc nộp hồ sơ.
Đề tài tốt nghiệp đúng ngành. Ghi tên đề tài và điểm vào lý lịch; mang bản tóm tắt một trang khi đi phỏng vấn. Không cần nộp nguyên quyển.
Chứng chỉ ngắn hạn liên quan trực tiếp. Chứng chỉ nghiệp vụ đúng vị trí đáng đưa vào hơn chứng chỉ phong trào. Nếu chứng chỉ là điều kiện bắt buộc của nghề, nộp bản sao có chứng thực.
Thư giới thiệu của giảng viên hướng dẫn. Không bắt buộc, nhưng hữu ích với vị trí chuyên môn. Thư ngắn, có họ tên, chức danh người viết và cách liên lạc với bộ môn.
Việc làm thêm khi đi học. Ghi vào lý lịch như một dòng kinh nghiệm thật. Làm thu ngân, gia sư, bán hàng đều cho thấy bạn quen giờ giấc làm việc.
Thực tập, học việc, thử việc: giấy tờ và quyền lợi khác nhau thế nào
Người mới ra trường hay nhận cả ba kiểu lời mời. Hiểu đúng tên gọi giúp bạn biết phải ký giấy gì.
| Thử việc | Học nghề, tập nghề | Thực tập khi còn đi học | |
|---|---|---|---|
| Căn cứ | Điều 24 đến 27 Bộ luật Lao động | Bộ luật Lao động có nhắc người học nghề, tập nghề; chi tiết theo quy định riêng | Thoả thuận giữa trường, sinh viên và nơi nhận |
| Giấy tờ ký | Hợp đồng thử việc hoặc điều khoản thử việc trong hợp đồng lao động | Thoả thuận học nghề, tập nghề | Giấy tiếp nhận thực tập, phiếu đánh giá |
| Thời gian tối đa | Không quá 60 ngày với công việc cần trình độ cao đẳng trở lên; không quá 30 ngày với trình độ trung cấp, công nhân kỹ thuật, nhân viên nghiệp vụ | Theo thoả thuận và quy định riêng | Theo kế hoạch của trường |
| Tiền lương | Ít nhất bằng 85% mức lương của công việc đó (Điều 26) | Theo thoả thuận | Tuỳ nơi, có thể có hỗ trợ |
| Giới hạn | Chỉ thử việc một lần cho một công việc (Điều 25) | Không được lợi dụng danh nghĩa dạy nghề, tập nghề để trục lợi, bóc lột (khoản 4 Điều 8) | Không thay cho hợp đồng lao động khi đã làm việc thật |
Đã tốt nghiệp mà được mời "thực tập không lương ba tháng" làm đúng công việc của nhân viên chính thức, hãy hỏi lại: đây là thử việc hay học nghề, giấy ký là gì. Thử việc quá 60 ngày cho vị trí cần trình độ cao đẳng trở lên là vượt mức Điều 25.
Nộp ở đâu: ngày hội việc làm, qua trường hay tự gửi
Ngày hội việc làm ở trường: mang năm đến bảy bộ hồ sơ giấy rút gọn gồm đơn để trống tên công ty, lý lịch, bảng điểm, bản sao giấy tạm thời. Đến quầy nào, điền tên công ty vào đơn ngay tại chỗ. Ghi lại tên người nhận và cách liên lạc của từng quầy.
Qua phòng hỗ trợ sinh viên của trường: nhiều doanh nghiệp gửi tin tuyển dụng về trường và nhận hồ sơ tập trung. Hỏi rõ hồ sơ nộp cho trường hay nộp thẳng cho doanh nghiệp, hạn nộp ngày nào.
Tự gửi trực tiếp hoặc online: làm như người đi làm, theo đúng kênh trong thông báo. Bộ luật Lao động cho phép người lao động trực tiếp liên hệ với người sử dụng lao động hoặc thông qua tổ chức dịch vụ việc làm (khoản 2 Điều 10); dù qua kênh nào, bạn không phải trả chi phí tuyển dụng (khoản 2 Điều 11).
Tình huống: Hoàng vừa bảo vệ khoá luận, trường hẹn hai tháng nữa mới phát bằng. Cậu xin ngay giấy xác nhận hoàn thành chương trình, ba bản bảng điểm có dấu, rồi nộp cho bốn nơi. Ba nơi nhận, một nơi hẹn khi có giấy chứng nhận tạm thời. Không ai từ chối chỉ vì chưa có bằng. Điều làm cậu tốn thời gian nhất lại là việc chạy đi xin thêm bảng điểm, vì lúc đầu chỉ xin một bản.
Giấy hay thiếu, hay sai ở hồ sơ người mới ra trường
Những lỗi này hay gặp ở bộ hồ sơ đầu tiên:
| Lỗi | Hậu quả | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Ghi "đã tốt nghiệp" khi chưa có quyết định | Bị coi là khai không đúng | Ghi "hoàn thành chương trình, chờ xét tốt nghiệp đợt …" |
| Giấy tạm thời đã hết hạn ghi trên giấy | Không được nhận | Xin trường cấp lại hoặc đợi nhận bằng |
| Bảng điểm thiếu trang, không dấu | Hồ sơ bị để sau | Xin bảng điểm toàn khoá có dấu đủ trang |
| Nộp quá nhiều giấy khen không liên quan | Người đọc bỏ qua phần quan trọng | Giữ hai ba giấy sát vị trí |
| Đơn chung chung, không ghi vị trí | Hồ sơ không được chuyển đúng bộ phận | Mỗi nơi một đơn ghi rõ vị trí |
Câu nên hỏi bộ phận nhân sự: "Khi có bằng chính thức, em nộp bổ sung bản sao chứng thực trong thời gian bao lâu?" Biết hạn để không bị nhắc nhở lúc đã đi làm.
Một lỗi ít ai để ý: họ tên trên giấy của trường viết khác thẻ căn cước, ví dụ thiếu dấu hoặc sai một chữ. Phát hiện sớm thì xin trường sửa ngay, vì sửa trên bằng chính thức sau này mất nhiều thời gian hơn.
Tự kiểm trước buổi nộp đầu tiên
Sáu dòng:
- [ ] Có giấy chứng nhận tạm thời hoặc giấy xác nhận hoàn thành chương trình, còn hạn.
- [ ] Bảng điểm có dấu, đủ trang.
- [ ] Lý lịch ghi đúng tình trạng tốt nghiệp, không ghi trước.
- [ ] Đơn ghi đúng tên vị trí của từng nơi.
- [ ] Bản chính mang theo, bản sao trong bìa.
- [ ] Biết mình sẽ được mời thử việc, học việc hay thực tập, và giấy ký tương ứng là gì.
- [ ] Đã ghi hạn ghi trên giấy tạm thời vào lịch cá nhân, kèm ngày trường dự kiến phát bằng.
- [ ] Có số liên lạc của phòng đào tạo để bên tuyển xác minh nếu họ cần.
Lưu bản quét giấy tạm thời và bảng điểm vào máy. Nhiều nơi xin gửi trước qua thư điện tử rồi mới hẹn nộp bản giấy.
Nếu được nhận và hẹn ký, đọc kỹ phần thử việc trước khi ký: thời gian thử việc, mức lương công việc, mức lương thử việc. Ba con số đó phải khớp với Điều 25 và Điều 26 Bộ luật Lao động; lệch thì hỏi lại ngay tại buổi ký.
Câu hỏi thường gặp
Chưa có bằng tốt nghiệp có xin việc được không?
Được. Bạn nộp giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời hoặc giấy xác nhận hoàn thành chương trình kèm bảng điểm. Việc nhận hay không là quyết định của nơi tuyển, nên hỏi trước khi nộp.
Người mới tốt nghiệp đại học thử việc tối đa bao lâu?
Với công việc có chức danh nghề nghiệp cần trình độ chuyên môn, kỹ thuật từ cao đẳng trở lên, thời gian thử việc không quá 60 ngày theo khoản 2 Điều 25 Bộ luật Lao động, và chỉ được thử việc một lần cho một công việc.
Lương thử việc của sinh viên mới ra trường là bao nhiêu?
Do hai bên thoả thuận nhưng ít nhất phải bằng 85% mức lương của công việc đó theo Điều 26 Bộ luật Lao động. Mức lương công việc nên được ghi rõ trong hợp đồng thử việc.
Giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời có cần chứng thực không?
Tuỳ nơi tuyển. Nhiều nơi nhận bản photo kèm đối chiếu bản chính khi phỏng vấn. Nếu thông báo ghi bản sao có chứng thực thì làm theo, vì đây cũng là giấy do cơ sở đào tạo cấp.
Thực tập không lương sau khi tốt nghiệp có đúng không?
Cần xem bản chất công việc. Nếu bạn làm việc thật dưới sự quản lý của bên tuyển thì đó thường là thử việc hoặc làm việc theo hợp đồng, với lương thử việc ít nhất 85%. Bộ luật Lao động cấm lợi dụng danh nghĩa tập nghề để bóc lột.
Khi nhận bằng chính thức có phải nộp lại cho công ty không?
Thường có. Bạn nộp bản sao có chứng thực để thay giấy tạm thời trong hồ sơ nhân sự. Công ty chỉ đối chiếu bản chính rồi trả lại, không được giữ bằng gốc.