Vay mua nhà cần hai bộ giấy chạy song song: bộ của người vay (nhân thân, tình trạng hôn nhân, thu nhập, tiền tự có) và bộ của giao dịch mua (hợp đồng, giấy tờ của căn nhà). Trang này chỉ đi sâu vào bộ thứ nhất, vì đó là phần bạn tự chủ được và nên xong trước khi đặt cọc.
Không có văn bản chung nào trong nguồn của Hoàn Chỉnh quy định danh sách hồ sơ vay mua nhà; mỗi ngân hàng tự đặt điều kiện, tỷ lệ cho vay và giấy tờ. Thủ tục mua bán, sang tên nhà đất là việc của cơ quan đăng ký đất đai và công chứng, không thuộc phạm vi ở đây. Phần dưới viết theo nguyên tắc: những giấy tờ thường được hỏi, thứ tự nên chuẩn bị, và câu cần hỏi ngân hàng để không bị kẹt giữa hai hạn chót.
Chuẩn bị lúc nào: trước khi đặt cọc, không phải sau
Sai lầm hay gặp nhất của người mua nhà lần đầu là đặt cọc trước rồi mới đi hỏi vay. Hợp đồng đặt cọc thường có hạn thanh toán đợt tiếp theo; nếu ngân hàng duyệt chậm hoặc duyệt thấp hơn dự tính, bạn rơi vào thế phải chạy tiền gấp hoặc chịu mất cọc theo thoả thuận. Giấy tờ phía người vay chuẩn bị mất vài tuần, nên làm từ khi bắt đầu đi xem nhà.
Cách làm thận trọng là gặp vài ngân hàng hỏi sơ bộ với hồ sơ thu nhập của mình: với mức thu nhập này, ngân hàng có thể xét khoảng bao nhiêu, yêu cầu tiền tự có tối thiểu ra sao, cần những giấy gì của căn nhà. Có con số sơ bộ trong tay, bạn biết tầm nhà nào phù hợp và ghi hạn thanh toán trong hợp đồng đặt cọc cho đủ rộng.
Ví dụ giả định: vợ chồng anh Khoa, chị Ngân đều đi làm, tích luỹ được một phần tiền và định vay phần còn lại. Họ đi hỏi hai ngân hàng trước, biết mỗi nơi cần khoảng bao lâu để thẩm định, rồi mới thương lượng với bên bán một hạn thanh toán đợt hai dài hơn thời gian đó. Kế hoạch không vỡ vì không ai phải chạy theo hạn chót của người kia.
Checklist bộ giấy phía người vay
Đánh dấu khi đã có. Đây là giấy tờ thường được yêu cầu; danh sách chính xác lấy theo ngân hàng bạn chọn.
| Ô | Nhóm | Giấy tờ | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| ☐ | Nhân thân | Thẻ căn cước của người vay và vợ hoặc chồng | Bản chính để đối chiếu |
| ☐ | Hôn nhân | Giấy chứng nhận kết hôn, hoặc giấy xác nhận tình trạng hôn nhân nếu độc thân | Ngân hàng dựa vào đây để biết ai phải cùng ký |
| ☐ | Cư trú | Giấy xác nhận thông tin về cư trú nếu nơi ở khác địa chỉ trên thẻ | Xin ở cơ quan đăng ký cư trú nơi bạn đang sống |
| ☐ | Thu nhập | Hợp đồng lao động, sao kê lương, bảng kê trả lương; với người kinh doanh là sổ sách và sao kê | Của cả hai vợ chồng nếu cùng trả nợ |
| ☐ | Tiền tự có | Sao kê tài khoản, sổ tiết kiệm, biên nhận đã trả tiền cọc | Ngân hàng muốn thấy phần bạn đã có hoặc đã trả |
| ☐ | Khoản vay khác | Hợp đồng và lịch trả nợ của các khoản đang vay | Để tính tổng nghĩa vụ trả hằng tháng |
| ☐ | Đề nghị vay | Giấy đề nghị vay vốn và phương án trả nợ theo mẫu của ngân hàng | Thường điền khi đã chọn được căn nhà |
Ba câu hỏi ngân hàng sẽ đặt ra và giấy để trả lời
Ai chịu trách nhiệm trả nợ? Nếu đã kết hôn, ngân hàng thường muốn cả hai vợ chồng cùng ký vì căn nhà và khoản nợ đều liên quan đến tài sản chung. Giấy chứng nhận kết hôn cùng thẻ căn cước của hai người là câu trả lời. Người độc thân thì nộp giấy xác nhận tình trạng hôn nhân theo yêu cầu.
Mỗi tháng lấy đâu ra tiền trả? Hợp đồng lao động, sao kê lương của một hay hai người, cộng thu nhập khác có giấy tờ. Theo khoản 3 Điều 95 Bộ luật Lao động, mỗi lần trả lương người lao động được nhận bảng kê trả lương; lưu đủ các bảng kê này giúp giải trình phần thưởng, phụ cấp, làm thêm giờ.
Bạn đã có bao nhiêu tiền của chính mình? Ngân hàng thường chỉ cho vay một phần giá trị căn nhà, phần còn lại là tiền tự có. Sao kê, sổ tiết kiệm và biên nhận tiền đặt cọc chứng minh phần này. Tiền vay mượn người thân để chứng minh tiền tự có thì phải khai thật, vì đó cũng là một khoản nợ bạn phải trả.
Giấy tờ phía giao dịch mua: chỉ để biết cần hỏi gì
Phần này thuộc về căn nhà và người bán, không phải người vay. Bạn không tự làm được, nhưng cần biết ngân hàng sẽ hỏi gì để báo bên bán chuẩn bị:
- Hợp đồng đặt cọc hoặc hợp đồng mua bán, ghi rõ giá, tiến độ thanh toán, thông tin tài khoản nhận tiền của bên bán.
- Bản sao giấy tờ pháp lý của căn nhà theo yêu cầu của ngân hàng; ngân hàng tự xem tính hợp lệ.
- Giấy tờ nhân thân của bên bán để ngân hàng đối chiếu người nhận tiền.
- Với nhà mua từ chủ đầu tư dự án: hợp đồng mua bán và các văn bản liên quan do chủ đầu tư cung cấp.
- Lịch hẹn để ngân hàng xem nhà và định giá.
Thủ tục công chứng, đăng ký biến động và mọi vấn đề pháp lý của căn nhà nên hỏi người có chuyên môn về nhà đất. Mục đích của danh sách này chỉ là để bạn không bất ngờ khi cán bộ tín dụng hỏi đến.
Giấy hay thiếu ở hồ sơ vay mua nhà: hậu quả và cách xử lý
Những thiếu sót dưới đây đều thuộc phía người vay, nên đều sửa được nếu phát hiện sớm.
| Thiếu sót | Hậu quả | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Chỉ một vợ hoặc chồng mang giấy tờ đến | Không ký được hợp đồng, hồ sơ chờ | Hẹn ngày cả hai cùng có mặt, mang đủ thẻ căn cước và giấy chứng nhận kết hôn |
| Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân đã cũ | Ngân hàng yêu cầu xin lại | Hỏi thời hạn giấy được chấp nhận rồi mới xin, đừng xin quá sớm |
| Sao kê không thể hiện tiền tự có | Số tiền được duyệt thấp hoặc bị yêu cầu chứng minh thêm | Gom tiền tự có về một tài khoản sớm, giữ biên nhận đã trả tiền cọc |
| Quên khai một khoản vay tiêu dùng đang trả | Thông tin tín dụng cho thấy khoản nợ, hồ sơ bị hỏi lại | Khai đủ ngay từ đầu, kèm lịch trả nợ |
| Thông tin tài khoản bên bán trong hợp đồng sai | Lệnh giải ngân bị giữ, trễ hạn với bên bán | Đối chiếu bằng văn bản với bên bán trước ngày giải ngân |
Trường hợp đặc biệt khi vay mua nhà
Người vay đang làm việc ở tỉnh khác hoặc ở nước ngoài. Phần lớn bước ký kết cần chính người vay có mặt. Nếu không về được, hỏi ngân hàng có chấp nhận uỷ quyền không và cho bước nào; văn bản uỷ quyền làm ở nước ngoài có thể cần hợp pháp hoá lãnh sự và dịch sang tiếng Việt.
Người vay tự kinh doanh. Không có bảng lương, giấy thu nhập chính là sổ sách và sao kê tài khoản kinh doanh trong nhiều tháng, cộng giấy chứng nhận đăng ký hộ kinh doanh nếu có. Thời gian thẩm định thường lâu hơn, nên càng phải hỏi sớm.
Mua chung với anh chị em hoặc bạn bè. Mỗi người có tên đều phải mang đủ giấy nhân thân, thu nhập và cùng ký. Nên có thoả thuận riêng bằng văn bản giữa những người mua về phần góp và phần trả nợ, vì ngân hàng chỉ quan tâm khoản nợ được trả đủ, không phân xử chuyện ai trả bao nhiêu.
Người lớn tuổi vay. Nhiều ngân hàng giới hạn tuổi tại thời điểm kết thúc khoản vay. Người vay lớn tuổi có thể được đề nghị thời hạn ngắn hơn hoặc có người đồng vay trẻ hơn; hỏi điều kiện này trước khi chọn thời hạn.
Giải ngân: tiền đi thẳng tới đâu và bạn cần giấy gì lúc đó
Với khoản vay mua nhà, ngân hàng thường giải ngân thẳng vào tài khoản của bên bán chứ không đưa tiền mặt cho người vay. Vì vậy hợp đồng mua bán phải ghi đúng tên chủ tài khoản và số tài khoản nhận tiền; sai một chữ là lệnh chuyển bị giữ lại. Trước ngày giải ngân, đối chiếu lại thông tin này với bên bán bằng văn bản.
Có ngân hàng giải ngân một lần sau khi hoàn tất giấy tờ, có nơi giải ngân theo tiến độ, nhất là khi mua nhà đang xây. Giải ngân theo tiến độ thì mỗi đợt bạn có thể phải nộp thêm giấy như thông báo đóng tiền của bên bán hay biên bản xác nhận tiến độ. Hỏi trước có bao nhiêu đợt và mỗi đợt cần gì để không trễ hạn với bên bán.
Giữ lại bộ chứng từ giải ngân, biên nhận của bên bán và hợp đồng tín dụng trong cùng một bìa. Đó là bằng chứng bạn đã trả tiền, và là bộ giấy bạn sẽ cần khi tất toán khoản vay sau này.
Tự kiểm trước khi ký đặt cọc
Nếu chưa trả lời “có” cho đủ các dòng dưới đây, cân nhắc chưa đặt cọc.
- Đã hỏi sơ bộ ít nhất một ngân hàng về số tiền có thể được xét với thu nhập hiện tại.
- Biết ngân hàng cần bao lâu từ khi đủ hồ sơ đến khi giải ngân.
- Hạn thanh toán trong hợp đồng đặt cọc dài hơn thời gian đó, có dự phòng.
- Bộ giấy phía người vay đã đủ, kể cả của vợ hoặc chồng.
- Đã tính số tiền trả hằng tháng so với tổng thu nhập, còn đủ chi tiêu thiết yếu và một khoản dự phòng.
- Bên bán đồng ý cung cấp giấy tờ căn nhà và lịch để ngân hàng định giá.
- Đã hỏi ngân hàng: “Nếu duyệt thấp hơn đề nghị, người vay có bao lâu để bổ sung tiền?” — ghi câu trả lời lại.
Đây là những việc làm được trong vài buổi, nhưng tránh được tình huống khó nhất của người vay mua nhà: đã cam kết với bên bán mà chưa chắc nguồn tiền.
Câu hỏi thường gặp
Nên hỏi vay ngân hàng trước hay đặt cọc mua nhà trước?
Nên hỏi sơ bộ ngân hàng trước. Có con số dự kiến và thời gian xử lý trong tay, bạn mới biết căn nhà nào vừa sức và ghi được hạn thanh toán hợp lý trong hợp đồng đặt cọc. Đặt cọc trước rồi mới hỏi vay dễ rơi vào thế phải chạy tiền gấp.
Độc thân vay mua nhà cần giấy gì về hôn nhân?
Ngân hàng thường hỏi giấy xác nhận tình trạng hôn nhân để chắc rằng không có người phối ngẫu nào cần cùng ký. Giấy này cấp theo thủ tục hộ tịch; hỏi ngân hàng giấy còn giá trị trong bao lâu để xin đúng thời điểm.
Vợ chồng chỉ một người có thu nhập thì có cần cả hai cùng ký không?
Thường vẫn cần, vì căn nhà mua trong thời kỳ hôn nhân và khoản nợ liên quan đến tài sản chung. Người không có thu nhập vẫn mang thẻ căn cước và cùng ký. Hỏi ngân hàng cụ thể để sắp xếp ngày ký có mặt cả hai.
Tiền tự có là tiền vay người thân thì có sao không?
Bạn cần khai thật với ngân hàng, vì đó cũng là một khoản nợ ảnh hưởng đến khả năng trả hằng tháng. Giấu khoản nợ này có thể khiến bạn vay quá sức. Ngân hàng có thể chấp nhận hoặc không, tuỳ chính sách, nhưng thông tin phải đúng.
Ngân hàng giải ngân vào tài khoản ai?
Thường vào tài khoản của bên bán theo thông tin trong hợp đồng mua bán, không đưa tiền mặt cho người vay. Vì vậy thông tin tài khoản nhận tiền trong hợp đồng phải chính xác, và nên được bên bán xác nhận bằng văn bản trước ngày giải ngân.
Thủ tục sang tên nhà sau khi vay có hướng dẫn ở đây không?
Không. Hoàn Chỉnh chỉ soạn checklist phía người vay. Thủ tục công chứng, đăng ký biến động và giấy tờ pháp lý của căn nhà thuộc lĩnh vực nhà đất; bạn nên hỏi cơ quan đăng ký đất đai, tổ chức hành nghề công chứng hoặc người có chuyên môn về nhà đất.