Đăng ký thường trú ở nhà thuê, mượn, ở nhờ được khi có đủ hai điều kiện: chủ sở hữu đồng ý (và chủ hộ đồng ý nếu nhập vào hộ đó), và chỗ ở bảo đảm diện tích tối thiểu do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định, không thấp hơn 08 m² sàn mỗi người (khoản 3 Điều 20 Luật Cư trú số 68/2020/QH14). Hồ sơ gồm tờ khai có ý kiến đồng ý, hợp đồng thuê, mượn, ở nhờ đã công chứng hoặc chứng thực, và giấy tờ chứng minh đủ diện tích (khoản 3 Điều 21).
Chỗ khác biệt lớn nhất so với đăng ký tạm trú: hợp đồng phải công chứng hoặc chứng thực, và phải tính diện tích. Hai chi tiết này loại khá nhiều hồ sơ ngay từ quầy. Bài này đi qua cách tính diện tích, cách xin xác nhận khi giấy tờ nhà không ghi diện tích, và chuyện gì xảy ra khi hết hợp đồng.
Ai đi theo diện này và vì sao bị nhầm với tạm trú
Khoản 3 Điều 20 áp dụng cho mọi người ở chỗ ở hợp pháp không thuộc sở hữu của mình mà không thuộc các quan hệ thân thuộc ở khoản 2 (vợ chồng, cha mẹ con, ông bà cháu…). Ví dụ: sinh viên ra trường ở lại thành phố thuê căn hộ lâu dài; người lao động mượn nhà của bạn bè; cháu họ ở nhờ nhà người quen. Nếu bạn về ở với cha mẹ ruột, hồ sơ đi theo khoản 2, không cần tính diện tích.
Nhiều người nhầm vì cùng là "ở nhà thuê" nhưng tạm trú và thường trú khác hẳn. Tạm trú chỉ cần giấy tờ chứng minh chỗ ở hợp pháp, văn bản cho thuê không phải công chứng (điểm a khoản 3 Điều 5 Nghị định 154/2024/NĐ-CP), thời hạn tối đa 02 năm và gia hạn được. Thường trú ở nhà thuê đòi hợp đồng công chứng hoặc chứng thực và điều kiện diện tích, đổi lại nơi thường trú không có thời hạn.
Khi nào nên chọn thường trú: khi bạn định ở lâu dài, cần nơi thường trú để làm những thủ tục gắn với nơi thường trú, và chủ nhà sẵn sàng ký hợp đồng có công chứng. Khi nào tạm trú là đủ: khi hợp đồng thuê ngắn, chủ nhà ngại công chứng, hoặc diện tích không đủ. Nhiều người bắt đầu bằng tạm trú, sau đó mới chuyển sang thường trú khi đã ổn định.
Checklist hồ sơ thường trú ở nhà thuê, mượn, ở nhờ
Thành phần theo khoản 3 Điều 21 Luật Cư trú.
- □ Tờ khai thay đổi thông tin cư trú, ghi rõ ý kiến đồng ý cho đăng ký thường trú của chủ hộ, chủ sở hữu chỗ ở hợp pháp cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ hoặc người được uỷ quyền (trừ khi đã có văn bản đồng ý).
- □ Hợp đồng cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ hoặc văn bản cho mượn, cho ở nhờ đã được công chứng hoặc chứng thực.
- □ Giấy tờ chứng minh đủ diện tích: giấy tờ về nhà có thể hiện diện tích, hoặc xác nhận của UBND cấp xã theo Mẫu số 02 (khoản 4 Điều 5 Nghị định 154/2024/NĐ-CP).
- □ Ý kiến đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ nếu người đăng ký là người chưa thành niên (khoản 8 Điều 21).
- □ Văn bản uỷ quyền có công chứng, chứng thực nếu nhà có nhiều chủ sở hữu mà chỉ một người đứng ra đồng ý thay những người khác (khoản 3 Điều 8 Nghị định 154).
Sắp xếp theo thứ tự nộp: tờ khai trên cùng, hợp đồng công chứng thứ hai, giấy tờ diện tích thứ ba, văn bản uỷ quyền nếu có ở cuối. Kẹp bản chính hợp đồng riêng một bìa để cán bộ đối chiếu xong trả lại ngay.
Tính diện tích tối thiểu: ví dụ có số
Luật đặt mức sàn 08 m² sàn mỗi người; mức cụ thể ở từng tỉnh do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định và có thể cao hơn. Các con số dưới đây là giả định để minh hoạ cách tính, bạn thay bằng mức của tỉnh mình.
| Tình huống giả định | Diện tích sàn | Số người sau khi thêm bạn | Mức tỉnh giả định | Kết quả |
|---|---|---|---|---|
| Căn hộ thuê, chưa ai thường trú | 30 m² | 1 | 08 m²/người | Đủ: 30 ÷ 1 = 30 m² |
| Nhà mượn, đã có 4 người thường trú | 45 m² | 5 | 10 m²/người | Thiếu: 45 ÷ 5 = 9 m² |
| Nhà mượn như trên, mức tỉnh 08 m² | 45 m² | 5 | 08 m²/người | Đủ: 9 m² ≥ 8 m² |
| Phòng trọ 16 m², hai bạn cùng đăng ký | 16 m² | 2 | 10 m²/người | Thiếu: 16 ÷ 2 = 8 m² |
Đơn vị là mét vuông sàn nhà ở, không phải diện tích đất. Nhà hai tầng trên mảnh đất 40 m² có thể có hơn 70 m² sàn. Số người tính gồm những người đã đăng ký thường trú ở chỗ ở đó cộng thêm người xin đăng ký. Trước khi làm hợp đồng công chứng, hỏi Công an cấp xã mức diện tích đang áp dụng ở tỉnh và số người hiện đã thường trú ở địa chỉ đó để biết có đủ hay không.
Giấy tờ nhà không ghi diện tích: xin xác nhận Mẫu số 02
Khi giấy tờ về nhà không thể hiện diện tích, bạn xin xác nhận của UBND cấp xã về điều kiện diện tích bình quân. Trình tự theo khoản 12 Điều 8 Nghị định 154/2024/NĐ-CP.
- Chuẩn bị 01 hồ sơ gồm tờ khai đề nghị xác nhận theo Mẫu số 02 ban hành kèm Nghị định 154.
- Nộp bằng một trong ba cách: trực tuyến, trực tiếp, hoặc qua dịch vụ bưu chính công ích, gửi tới UBND cấp xã nơi cư trú.
- Trong 02 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ, UBND cấp xã xem xét xác nhận và trả kết quả; từ chối thì trả lời bằng văn bản, nêu lý do.
- Có thể nộp tờ khai Mẫu số 02 cùng hồ sơ đăng ký thường trú tại cơ quan đăng ký cư trú; khi đó cơ quan đăng ký cư trú chuyển hồ sơ xác nhận sang UBND cấp xã.
Cách thứ tư thường tiện hơn vì bạn chỉ đi một nơi, nhưng tổng thời gian chờ có thể dài hơn do phải chuyển hồ sơ qua lại. Nếu đang cần gấp, nộp riêng ở UBND cấp xã trước, có xác nhận rồi mới nộp hồ sơ thường trú.
Hết hợp đồng thuê thì thường trú còn không
Đây là câu ít người hỏi lúc ký hợp đồng nhưng gặp rất nhiều về sau. Điều 24 Luật Cư trú có hai quy định trực tiếp. Theo điểm e khoản 1, người đăng ký thường trú ở chỗ thuê, mượn, ở nhờ mà đã chấm dứt việc thuê, mượn, ở nhờ thì sau 12 tháng kể từ ngày chấm dứt vẫn chưa đăng ký thường trú ở chỗ mới sẽ bị xoá đăng ký thường trú.
Theo điểm h, nếu đã chấm dứt việc thuê, mượn, ở nhờ và không được người cho thuê, cho mượn đồng ý cho giữ đăng ký thường trú ở đó, bạn cũng thuộc diện bị xoá — không cần chờ hết 12 tháng. Ngược lại, chủ nhà đồng ý cho giữ thì bạn còn thời gian tìm chỗ mới.
Khi thuộc diện xoá, khoản 1 Điều 9 Nghị định 154/2024/NĐ-CP đặt trách nhiệm cho người thuộc diện xoá hoặc đại diện hộ làm thủ tục xoá trong 07 ngày; hồ sơ gồm tờ khai thay đổi thông tin cư trú và giấy tờ chứng minh thuộc trường hợp xoá, nộp trực tuyến, trực tiếp hoặc qua bưu chính công ích; cơ quan đăng ký cư trú xoá trong 05 ngày làm việc. Nếu không ai làm, cơ quan đăng ký cư trú tự kiểm tra, lập biên bản và xoá (khoản 6 cùng điều).
Lời khuyên thực tế: khi ký hợp đồng, thoả thuận luôn bằng văn bản chuyện chủ nhà có cho giữ đăng ký thường trú một thời gian sau khi hết hạn thuê hay không. Khi chuyển đi, đăng ký ngay ở nơi mới để thông tin cư trú không bị gián đoạn.
Trường hợp đặc biệt khi đăng ký ở chỗ thuê, mượn
Con dưới 6 tuổi của người đang thường trú ở nhà thuê. Khoản 2 Điều 20 cho trẻ dưới 6 tuổi đăng ký thường trú ở chỗ ở không thuộc sở hữu của mình khi về ở với cha, mẹ, người giám hộ mà không cần chủ hộ, chủ sở hữu đồng ý. Khoản 2 Điều 7 Nghị định 154/2024/NĐ-CP còn đặt thời hạn 60 ngày kể từ khi khai sinh để đăng ký cư trú cho trẻ.
Cả gia đình thuê cùng một căn. Khoản 6 Điều 8 Nghị định 154 cho chủ hộ đăng ký cư trú cho mình và kê khai kèm các thành viên khác trên cùng tờ khai. Nhớ rằng mỗi người thêm vào đều được tính vào phép chia diện tích sàn.
Chủ nhà đã mất, mất tích hoặc chưa đủ 18 tuổi. Chỉ cần ý kiến đồng ý của một trong những người đại diện hợp pháp hoặc người thừa kế của chủ sở hữu, theo khoản 4 Điều 8 Nghị định 154.
Người Việt Nam định cư ở nước ngoài còn quốc tịch Việt Nam. Hồ sơ phải có hộ chiếu Việt Nam còn giá trị sử dụng, hoặc giấy tờ khác chứng minh có quốc tịch Việt Nam nếu không có hộ chiếu còn hạn (khoản 9 Điều 21 Luật Cư trú).
Người chưa thành niên thuê trọ đi học. Tờ khai phải có ý kiến đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ, trừ khi đã có văn bản đồng ý (khoản 8 Điều 21). Với học sinh ở trọ ngắn hạn, đăng ký tạm trú thường phù hợp hơn.
Giấy hay thiếu, hay sai và cách xử lý
Năm tình huống hay bị trả hồ sơ.
| Tình huống | Hậu quả | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Hợp đồng thuê viết tay, không công chứng, chứng thực | Không đủ thành phần hồ sơ thường trú | Công chứng hoặc chứng thực hợp đồng; hoặc chuyển sang đăng ký tạm trú |
| Nhà ba đồng sở hữu, chỉ một người ký đồng ý | Thiếu ý kiến các chủ sở hữu | Đủ chữ ký các chủ sở hữu hoặc văn bản uỷ quyền có công chứng, chứng thực |
| Giấy tờ nhà không ghi diện tích | Không chứng minh được điều kiện diện tích | Xin xác nhận Mẫu số 02 tại UBND cấp xã |
| Tính theo diện tích đất thay vì diện tích sàn | Tưởng đủ hoặc tưởng thiếu | Tính lại theo mét vuông sàn nhà ở |
| Không biết địa chỉ thuộc diện không được đăng ký thường trú mới | Bị từ chối dù hợp đồng đầy đủ | Hỏi Công an cấp xã trước khi công chứng hợp đồng (Điều 23 Luật Cư trú) |
Tự kiểm trước khi nộp: hợp đồng đã công chứng hoặc chứng thực; tờ khai đủ chữ ký đồng ý của chủ sở hữu và chủ hộ nếu nhập vào hộ có sẵn; đã biết mức diện tích tỉnh quy định và số người đang thường trú ở địa chỉ; có giấy tờ thể hiện diện tích hoặc xác nhận Mẫu số 02; địa chỉ không thuộc Điều 23; đã thoả thuận với chủ nhà về việc giữ thường trú khi hết hợp đồng.
Câu hỏi thường gặp
Nhà thuê có nhập hộ khẩu được không?
Được, nếu chủ sở hữu đồng ý cho đăng ký thường trú, chủ hộ đồng ý khi nhập vào hộ đó, và chỗ ở bảo đảm diện tích tối thiểu do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định, không thấp hơn 08 m² sàn mỗi người, theo khoản 3 Điều 20 Luật Cư trú.
Hợp đồng thuê nhà có bắt buộc công chứng để đăng ký thường trú không?
Có. Điểm b khoản 3 Điều 21 Luật Cư trú yêu cầu hợp đồng hoặc văn bản cho thuê, cho mượn, cho ở nhờ đã được công chứng hoặc chứng thực. Riêng đăng ký tạm trú thì văn bản cho thuê không phải công chứng, chứng thực.
Diện tích tối thiểu để đăng ký thường trú là bao nhiêu?
Mức cụ thể do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định, nhưng không được thấp hơn 08 m² sàn cho mỗi người. Hãy hỏi Công an cấp xã nơi có nhà để biết mức đang áp dụng tại tỉnh của bạn.
Xin xác nhận diện tích nhà ở mất bao lâu?
Theo khoản 12 Điều 8 Nghị định 154/2024/NĐ-CP, UBND cấp xã xem xét xác nhận và trả kết quả trong 02 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ gồm tờ khai theo Mẫu số 02.
Hết hợp đồng thuê nhà có bị xoá thường trú không?
Có thể. Theo Điều 24 Luật Cư trú, chấm dứt thuê mà sau 12 tháng chưa đăng ký thường trú ở chỗ mới, hoặc không được chủ nhà đồng ý cho giữ đăng ký, thì thuộc diện bị xoá đăng ký thường trú.
Nhà nhiều chủ sở hữu thì cần ai đồng ý?
Với trường hợp thuê, mượn, ở nhờ, khoản 3 Điều 8 Nghị định 154/2024/NĐ-CP yêu cầu ý kiến đồng ý của các chủ sở hữu, hoặc người được chủ sở hữu uỷ quyền bằng văn bản có công chứng, chứng thực.