Cha hoặc mẹ đang đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, có con dưới 07 tuổi bị ốm, được nghỉ việc hưởng chế độ: tối đa 20 ngày làm việc mỗi năm cho mỗi con dưới 03 tuổi, 15 ngày cho mỗi con từ đủ 03 đến dưới 07 tuổi; hồ sơ là giấy tờ khám, chữa bệnh của chính đứa trẻ. Quyền nghỉ ở điểm e khoản 1 Điều 42, số ngày ở Điều 44, hồ sơ ở Điều 47 Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15. Mức hưởng bằng 75% tiền lương làm căn cứ đóng của tháng gần nhất (khoản 2 Điều 45).
Điểm hay bị bỏ sót: giấy phải mang tên con, nhưng người nghỉ là cha hoặc mẹ, nên khi bác sĩ cấp giấy cần ghi rõ thông tin người chăm. Nếu cả hai vợ chồng cùng đóng bảo hiểm, mỗi người có hạn mức riêng. Phần dưới hướng dẫn xin đúng giấy và chia ngày nghỉ cho hợp lý.
Hạn mức ngày nghỉ theo tuổi của con
Điều 44 tính trong một năm dương lịch, cho mỗi con, theo ngày làm việc, không kể lễ, tết, ngày nghỉ hằng tuần:
| Tuổi của con khi ốm | Tối đa mỗi năm, mỗi con | Nếu cả cha và mẹ đều đóng bắt buộc |
|---|---|---|
| Dưới 03 tuổi | 20 ngày làm việc | Mỗi người được tối đa 20 ngày (khoản 2 Điều 44) |
| Từ đủ 03 tuổi đến dưới 07 tuổi | 15 ngày làm việc | Mỗi người được tối đa 15 ngày |
| Từ đủ 07 tuổi trở lên | Không thuộc chế độ này | Dùng ngày phép hoặc thỏa thuận với nơi làm việc |
Ví dụ: chị Thảo có hai con, bé lớn 4 tuổi, bé nhỏ 18 tháng. Trong năm, chị có thể nghỉ tối đa 15 ngày khi bé lớn ốm và 20 ngày khi bé nhỏ ốm, vì hạn mức tính riêng cho từng con. Chồng chị cũng đóng bảo hiểm ở công ty khác nên anh có hạn mức riêng giống vậy.
Luật không ghi chi tiết cách xử lý khi con tròn 3 tuổi giữa năm; việc tính cụ thể do Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội quy định (khoản 6 Điều 45). Nếu con bạn sắp tròn 3 tuổi, hãy hỏi nhân sự cách đơn vị đang áp dụng, và luôn ghi đúng ngày sinh của con khi khai để được xếp đúng hạn mức.
Checklist giấy tờ của con
Hồ sơ dùng giấy tờ khám, chữa bệnh của con theo Điều 47. Chọn một giấy phù hợp với cách con được điều trị:
| Ô | Con được điều trị thế nào | Giấy (chọn một) | Loại bản |
|---|---|---|---|
| [ ] | Nằm viện | Giấy ra viện của con; hoặc tóm tắt hồ sơ bệnh án; hoặc giấy tờ khác chứng minh quá trình điều trị nội trú | Bản chính hoặc bản sao |
| [ ] | Khám, điều trị ngoại trú | Giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội | Theo mẫu Bộ Y tế |
| [ ] | Ra viện còn điều trị ngoại trú | Giấy ra viện hoặc tóm tắt bệnh án có ghi chỉ định thời gian điều trị ngoại trú | Bản chính hoặc bản sao |
| [ ] | Khám ở nước ngoài | Giấy tờ có tên bệnh, thời gian điều trị, kèm bản dịch công chứng hoặc chứng thực, hợp pháp hóa lãnh sự | Theo khoản 3 Điều 47 |
Khi con khám ngoại trú, hãy nói ngay với bác sĩ: "Cháu dưới 7 tuổi, mẹ cháu đang đóng bảo hiểm xã hội, cần giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội để mẹ nghỉ chăm". Mẫu, trình tự và thẩm quyền cấp giấy này do Bộ Y tế quy định (khoản 4 Điều 47), nên mỗi nơi có thể hỏi thêm thông tin người chăm như họ tên cha, mẹ hoặc mã số bảo hiểm xã hội. Ghi sẵn ra giấy để đọc cho nhanh.
Nếu hai vợ chồng thay nhau nghỉ cùng một đợt ốm, hỏi nơi khám có cấp giấy ghi tên người nghỉ cho từng người không, vì mỗi người nộp hồ sơ ở nơi làm việc của mình.
Nộp cho nơi làm việc theo đúng mốc
Trình tự giống chế độ ốm đau của bản thân, theo Điều 48:
- Đi làm lại, nộp giấy của con cho bộ phận nhân sự. Hạn chót: 45 ngày kể từ ngày trở lại làm việc.
- Ghi kèm một dòng: "nghỉ chăm con ốm, con sinh ngày ..., từ ngày ... đến ngày ...". Dòng này giúp nhân sự xếp đúng loại chế độ và đúng hạn mức theo tuổi.
- Nơi làm việc lập danh sách gửi cơ quan bảo hiểm xã hội trong 07 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ.
- Cơ quan bảo hiểm xã hội giải quyết trong 07 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ; không giải quyết thì phải trả lời bằng văn bản.
- Nộp quá 45 ngày thì kèm văn bản giải trình (khoản 1 Điều 92).
Mức tiền: 75% tiền lương làm căn cứ đóng của tháng gần nhất trước tháng nghỉ, một ngày bằng mức tháng chia 24 (khoản 2 và 5 Điều 45). Ví dụ minh họa: lương đóng 9,6 triệu đồng, mức tháng 7,2 triệu đồng, một ngày 300 nghìn đồng; nghỉ 4 ngày chăm con được 1,2 triệu đồng.
Nếu bạn mới vào làm và phải nghỉ ngay trong tháng đầu tham gia, căn cứ là tiền lương của tháng đầu tiên đó (điểm b khoản 1 Điều 45).
Lỗi hay gặp khi nghỉ chăm con
Những tình huống dưới đây khiến hồ sơ con ốm bị cắt ngày hoặc trả về:
| Lỗi | Hậu quả | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Chỉ có sổ khám hoặc đơn thuốc của con | Không đủ hồ sơ | Xin giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội tại nơi khám |
| Con đã đủ 7 tuổi | Không thuộc chế độ | Dùng ngày phép năm hoặc nghỉ không lương có thỏa thuận |
| Vượt 20 hoặc 15 ngày trong năm cho cùng một con | Phần vượt không được hưởng | Chia ngày với người còn lại trong nhà nếu người đó cũng đóng bảo hiểm |
| Ngày nghỉ trùng ngày phép hoặc nghỉ hằng tuần | Không tính phần trùng | Đối chiếu bảng chấm công trước khi nộp |
| Giấy ghi sai ngày sinh của con | Xếp sai hạn mức | Đề nghị nơi khám sửa đúng theo giấy khai sinh |
Câu nên hỏi nhân sự đầu năm: "Năm nay em đã dùng bao nhiêu ngày chăm con ốm cho từng cháu?". Đặc biệt vào mùa dịch bệnh trẻ em, biết trước hạn mức còn lại giúp hai vợ chồng chia nhau nghỉ hợp lý.
Trường hợp đặc biệt: con nằm viện dài, cha mẹ ở hai nơi, ông bà chăm thay
Con nằm viện dài ngày: hạn mức 20 hoặc 15 ngày là tối đa mỗi người, mỗi con, mỗi năm. Nếu con nằm viện vượt hạn mức của một người, người còn lại đang đóng bảo hiểm bắt buộc có thể nghỉ tiếp phần của mình. Hết cả hai hạn mức thì những ngày sau dùng ngày phép năm hoặc thỏa thuận nghỉ không lương với nơi làm việc.
Cha mẹ làm ở hai công ty, hai tỉnh: mỗi người nộp hồ sơ ở nơi làm việc của mình, độc lập với nhau. Không có quy định bắt người này xin xác nhận của nơi làm việc người kia trong Điều 47, nên nếu được yêu cầu thêm giấy, bạn hỏi lại căn cứ.
Ông bà chăm thay: chế độ này chỉ dành cho người lao động là cha mẹ đang tham gia bảo hiểm. Nếu ông bà chăm cháu còn cha mẹ vẫn đi làm, không phát sinh chế độ con ốm cho ai cả.
Người lao động có con nuôi dưới 07 tuổi: giấy tờ của bé vẫn là giấy khám, chữa bệnh như trên. Điều 47 không ghi giấy chứng minh quan hệ, nhưng nếu nơi làm việc cần đối chiếu, bạn mang theo bản sao giấy chứng nhận nuôi con nuôi để xuất trình.
Nghỉ chăm con ốm khác các loại nghỉ khác thế nào
Nhiều người lẫn chế độ con ốm với nghỉ phép hay nghỉ việc riêng. Bảng so sánh giúp bạn chọn đúng loại khi báo nghỉ:
| Loại nghỉ | Ai trả tiền | Giấy cần có | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Nghỉ chăm con dưới 07 tuổi ốm | Quỹ bảo hiểm xã hội, 75% tiền lương đóng | Giấy ra viện hoặc giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội của con | Tính vào hạn mức 20 hoặc 15 ngày mỗi năm, mỗi con |
| Nghỉ phép năm | Nơi làm việc trả đủ lương | Đơn xin nghỉ theo quy chế nơi làm việc | Không được tính trùng với ngày hưởng con ốm (điểm d khoản 2 Điều 42) |
| Nghỉ ốm của chính bạn | Quỹ bảo hiểm xã hội | Giấy khám, chữa bệnh của bạn | Hạn mức riêng theo số năm đóng (Điều 43) |
| Nghỉ không lương có thỏa thuận | Không ai trả | Thỏa thuận với nơi làm việc | Dùng khi đã hết hạn mức con ốm và hết phép |
Mẹo: khi con ốm mà bạn còn ngày phép, nhiều người chọn dùng phép vì được trả đủ lương. Cách này hợp lệ, nhưng khi đã báo nghỉ phép thì những ngày đó không còn được tính hưởng chế độ con ốm, nên quyết định ngay từ đầu và báo nhân sự đúng loại nghỉ. Ngược lại, nếu muốn giữ phép năm cho việc khác, hãy xin đúng giấy của con ngay tại nơi khám để hưởng chế độ con ốm.
Tự kiểm trước khi nộp
Đánh dấu đủ trước khi gửi cho nhân sự:
- Con dưới 07 tuổi tại ngày ốm.
- Có giấy ra viện hoặc giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội của con, ghi đúng họ tên, ngày sinh.
- Số ngày nghỉ năm nay của bạn cho con này chưa vượt 20 hoặc 15 ngày.
- Ngày nghỉ không trùng phép năm, ngày nghỉ hằng tuần.
- Còn trong 45 ngày kể từ ngày đi làm lại.
- Đã ghi kèm dòng ghi chú loại nghỉ, ngày sinh của con.
- Nếu vợ chồng thay nhau nghỉ cùng đợt ốm, mỗi người đã có giấy riêng ghi đúng ngày mình nghỉ.
- Đã hỏi nhân sự số ngày còn lại trong năm cho từng con.
Giữ lại sổ theo dõi nhỏ ghi ngày nghỉ của từng con trong năm. Đến cuối năm, con số này giúp bạn đối chiếu với nhân sự và thông tin hưởng mà cơ quan bảo hiểm xã hội cung cấp qua phương tiện điện tử (điểm e khoản 2 Điều 10).
Câu hỏi thường gặp
Con mấy tuổi thì bố mẹ được nghỉ hưởng bảo hiểm khi con ốm?
Con dưới 07 tuổi (điểm e khoản 1 Điều 42). Con dưới 03 tuổi được tối đa 20 ngày làm việc mỗi năm, từ đủ 03 đến dưới 07 tuổi được tối đa 15 ngày (khoản 1 Điều 44).
Cả bố và mẹ cùng đóng bảo hiểm thì có cùng được nghỉ không?
Có. Khoản 2 Điều 44 ghi trường hợp cả cha và mẹ cùng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc thì thời gian hưởng của mỗi người theo hạn mức của khoản 1, tức mỗi người có hạn mức riêng.
Con ốm khám ngoại trú thì cần giấy gì?
Cần giấy chứng nhận nghỉ việc hưởng bảo hiểm xã hội do cơ sở khám bệnh, chữa bệnh cấp (điểm a khoản 2 Điều 47). Hãy nói rõ với bác sĩ là cha hoặc mẹ cần giấy để nghỉ chăm con.
Nghỉ chăm con ốm được hưởng bao nhiêu tiền?
Bằng 75% tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội của tháng gần nhất trước tháng nghỉ, tính theo ngày bằng mức tháng chia 24 (khoản 2 và khoản 5 Điều 45).
Có hai con thì hạn mức tính chung hay riêng?
Tính riêng cho mỗi con. Điều 44 ghi thời gian tối đa cho mỗi con trong một năm, nên hai con ốm vào hai đợt khác nhau thì mỗi bé có hạn mức của mình theo tuổi.
Hạn nộp giấy chăm con ốm là bao lâu?
Chậm nhất 45 ngày kể từ ngày bạn đi làm lại, nộp cho nơi làm việc (khoản 1 Điều 48). Quá hạn thì nộp kèm văn bản giải trình theo khoản 1 Điều 92.