Tách hộ là việc một hoặc vài thành viên lập hộ gia đình mới để đăng ký thường trú tại chính chỗ ở đang ở. Điều kiện gồm: có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, được chủ hộ và chủ sở hữu chỗ ở đồng ý (trừ vợ chồng đã ly hôn vẫn được cùng sử dụng chỗ ở), và nơi thường trú không thuộc diện bị cấm đăng ký mới (khoản 1 Điều 25 Luật Cư trú số 68/2020/QH14).
Hồ sơ gọn nhất trong các thủ tục cư trú: một tờ khai thay đổi thông tin cư trú có ý kiến đồng ý; riêng trường hợp sau ly hôn thêm giấy tờ chứng minh việc ly hôn và việc tiếp tục được sử dụng chỗ ở. Cơ quan đăng ký cư trú giải quyết trong 05 ngày làm việc (khoản 2, khoản 3 Điều 25).
Tách hộ để làm gì và khi nào không cần tách
Khoản 3 Điều 10 Luật Cư trú cho phép nhiều hộ gia đình cùng đăng ký thường trú tại một chỗ ở hợp pháp. Tách hộ vì vậy không phải chuyển đi đâu cả: bạn vẫn ở nguyên địa chỉ, chỉ là trong Cơ sở dữ liệu về cư trú có thêm một hộ mới, bạn hoặc người bạn chọn làm chủ hộ.
Người ta thường tách hộ khi con đã lập gia đình riêng nhưng vẫn ở chung nhà cha mẹ; khi anh chị em ruột cùng ở nhà thừa kế nhưng muốn quản lý giấy tờ hộ riêng; khi vợ chồng ly hôn mà cả hai vẫn được ở trong căn nhà chung; hoặc khi một thủ tục khác yêu cầu thông tin hộ gia đình riêng. Trước khi tách, bạn nên hỏi chính nơi giải quyết thủ tục đó xem họ có thật sự cần hộ riêng không, để khỏi làm thừa.
Khi nào không cần tách: nếu điều bạn muốn chỉ là đổi người làm chủ hộ (ví dụ bố già yếu, muốn con trai làm chủ hộ), thủ tục đúng là điều chỉnh thông tin thay đổi chủ hộ theo Điều 26, không phải tách hộ. Hai thủ tục này hay bị gọi lẫn; phần so sánh ở dưới giúp bạn chọn đúng.
Ba điều kiện tách hộ, đọc từng chữ
Năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Người tách hộ phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Nếu nhiều thành viên cùng tách để lập một hộ mới, chỉ cần trong số đó có ít nhất một người đủ năng lực (điểm a khoản 1 Điều 25). Ví dụ vợ chồng anh Quân cùng hai con nhỏ tách khỏi hộ của bố mẹ anh: anh Quân và vợ đủ năng lực, hai con đi kèm, hợp lệ.
Chủ hộ và chủ sở hữu chỗ ở đồng ý. Cần cả hai ý kiến, vì chủ hộ và chủ sở hữu có thể là hai người khác nhau: nhà đứng tên ông nội, chủ hộ là bố. Ngoại lệ duy nhất là vợ, chồng đã ly hôn mà vẫn được cùng sử dụng chỗ ở đó (điểm b khoản 1 Điều 25). Cách lấy ý kiến: ký vào tờ khai, xác nhận qua ứng dụng định danh quốc gia hoặc dịch vụ công trực tuyến, hoặc văn bản đồng ý (khoản 5 Điều 8 Nghị định 154/2024/NĐ-CP).
Chỗ ở không thuộc diện cấm đăng ký thường trú mới. Nơi thường trú của hộ không được thuộc các trường hợp ở Điều 23 Luật Cư trú: chỗ ở trong khu vực cấm xây dựng, lấn chiếm hành lang bảo vệ công trình, nằm trên đất lấn chiếm, đã có quyết định thu hồi đất và phương án bồi thường, đang tranh chấp chưa giải quyết, bị tịch thu hoặc có quyết định phá dỡ (điểm c khoản 1 Điều 25). Nhà đang tranh chấp thừa kế giữa anh em là trường hợp hay gặp và sẽ bị từ chối tách hộ cho đến khi tranh chấp được giải quyết.
Checklist hồ sơ: trường hợp thường và sau ly hôn
Căn cứ khoản 2 Điều 25 Luật Cư trú. Cột cuối là ghi chú thực tế.
| Giấy tờ | Tách hộ thông thường | Tách hộ sau ly hôn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Tờ khai thay đổi thông tin cư trú | Có, ghi rõ ý kiến đồng ý của chủ hộ, chủ sở hữu | Có, không cần ý kiến đồng ý | Một tờ khai cho cả nhóm cùng tách |
| Văn bản đồng ý riêng | Thay cho phần ý kiến trên tờ khai nếu chủ hộ, chủ sở hữu không ký trực tiếp | Không cần | Chủ nhà ở xa có thể xác nhận trực tuyến |
| Giấy tờ chứng minh việc ly hôn | Không | Có | Thường là bản án hoặc quyết định của Toà án đã có hiệu lực |
| Giấy tờ chứng minh việc tiếp tục được sử dụng chỗ ở | Không | Có | Thường là phần nội dung trong bản án, quyết định hoặc văn bản thoả thuận về chỗ ở |
Luật chỉ nói "giấy tờ, tài liệu chứng minh việc ly hôn và việc tiếp tục được sử dụng chỗ ở hợp pháp đó", không liệt kê tên giấy. Cột ghi chú là giấy tờ thường được dùng; nếu bản án không nhắc gì đến chỗ ở, hãy hỏi Công an cấp xã giấy nào được chấp nhận trước khi nộp.
Nộp hồ sơ và nhận kết quả
Theo khoản 3 Điều 25 Luật Cư trú.
- Thống nhất trong gia đình: ai tách, ai làm chủ hộ mới (khoản 4 Điều 10: chủ hộ là người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ do các thành viên hộ thống nhất đề cử).
- Điền tờ khai thay đổi thông tin cư trú; chủ hộ cũ và chủ sở hữu ký phần đồng ý, hoặc chuẩn bị văn bản đồng ý.
- Nộp hồ sơ đến cơ quan đăng ký cư trú, tức Công an cấp xã nơi có chỗ ở.
- Nhận phiếu tiếp nhận; nếu thiếu giấy, đề nghị cán bộ hướng dẫn bằng văn bản theo khoản 2 Điều 34.
- Trong 05 ngày làm việc kể từ khi hồ sơ đầy đủ, hợp lệ, cơ quan cập nhật thông tin hộ mới và thông báo cho bạn; từ chối thì trả lời bằng văn bản, nêu lý do.
- Kiểm tra lại thông tin hộ mới trên ứng dụng định danh quốc gia: tên chủ hộ, quan hệ của từng thành viên với chủ hộ.
Mẹo: khi ghi quan hệ với chủ hộ mới, kiểm tra kỹ. Người con tách hộ làm chủ hộ thì vợ ghi là "vợ", con ghi là "con"; ghi sai quan hệ sẽ phải làm thủ tục điều chỉnh sau.
Tách hộ hay thay đổi chủ hộ: so sánh để chọn đúng
Hai thủ tục đều nộp ở Công an cấp xã nhưng khác mục đích.
| Tiêu chí | Tách hộ (Điều 25) | Thay đổi chủ hộ (Điều 26) |
|---|---|---|
| Kết quả | Thêm một hộ mới tại cùng chỗ ở | Hộ giữ nguyên, chỉ đổi người làm chủ hộ |
| Hồ sơ | Tờ khai có ý kiến đồng ý của chủ hộ, chủ sở hữu | Tờ khai và giấy tờ chứng minh việc điều chỉnh |
| Ai nộp | Người đăng ký tách hộ | Thành viên hộ gia đình |
| Thời hạn giải quyết | 05 ngày làm việc | 03 ngày làm việc |
| Khi nào dùng | Muốn hộ riêng, quản lý thông tin hộ riêng | Chủ hộ cũ mất, già yếu, đi nơi khác, gia đình đề cử người khác |
Ví dụ: ông Lâm mất, bà Lâm và hai con vẫn ở chung. Gia đình chỉ cần thay đổi chủ hộ sang bà hoặc một người con, không phải tách hộ. Còn nếu người con cả đã có vợ con và muốn hộ riêng trong cùng ngôi nhà, đó là tách hộ.
Trường hợp đặc biệt khi tách hộ
Chủ sở hữu nhà đã mất. Nhà còn đứng tên ông bà đã mất là tình huống rất hay gặp. Khoản 4 Điều 8 Nghị định 154/2024/NĐ-CP cho phép, khi đăng ký thường trú vào chỗ ở của chủ sở hữu đã chết, chỉ cần ý kiến đồng ý của một trong những người thừa kế. Hãy hỏi cán bộ việc áp dụng quy định này cho hồ sơ tách hộ của bạn và chuẩn bị giấy tờ chứng minh mình là người thừa kế, như giấy chứng tử và giấy tờ quan hệ gia đình.
Nhà có nhiều chủ sở hữu. Ví dụ hai anh em cùng đứng tên. Ý kiến đồng ý nên có đủ của các chủ sở hữu; nếu chỉ một người đứng ra thì cần giấy uỷ quyền của người kia. Chuẩn bị trước để khỏi bị trả hồ sơ.
Ông bà muốn tách thành hộ riêng của hai ông bà. Được, nếu ít nhất một người còn năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Nếu cả hai đều đã mất năng lực hành vi, việc tách hộ không phù hợp; gia đình xem xét thủ tục thay đổi chủ hộ.
Ly hôn và một bên chuyển đi. Người chuyển đi không tách hộ mà đăng ký thường trú hoặc tạm trú ở nơi mới. Tách hộ sau ly hôn chỉ dành cho trường hợp cả hai vẫn được cùng sử dụng chỗ ở.
Lỗi hay gặp, câu nên hỏi và tự kiểm
Bảng lỗi trước, danh sách tự kiểm ở dưới.
| Lỗi | Hậu quả | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Chỉ có chữ ký chủ hộ, thiếu chủ sở hữu nhà | Hồ sơ chưa đủ | Bổ sung ý kiến chủ sở hữu hoặc người thừa kế nếu chủ sở hữu đã mất |
| Nhà đang tranh chấp thừa kế | Bị từ chối theo Điều 23 | Giải quyết tranh chấp trước |
| Nhóm tách toàn người chưa thành niên | Không đạt điều kiện năng lực | Phải có ít nhất một người đủ năng lực hành vi dân sự |
| Ly hôn nhưng bản án không nhắc chỗ ở | Thiếu giấy chứng minh được tiếp tục sử dụng chỗ ở | Hỏi cơ quan đăng ký cư trú giấy tờ thay thế được chấp nhận |
Câu nên hỏi cán bộ: "Nhà này có thuộc diện không được đăng ký thường trú mới không?". Tự kiểm: đã thống nhất người làm chủ hộ mới; có ít nhất một người đủ năng lực hành vi dân sự; có ý kiến đồng ý của chủ hộ và chủ sở hữu, hoặc giấy tờ ly hôn và giấy tờ về chỗ ở; ghi đúng quan hệ từng người với chủ hộ mới; đã ghi lại ngày nộp để tính 05 ngày làm việc.
Câu hỏi thường gặp
Tách hộ cần những giấy tờ gì?
Theo khoản 2 Điều 25 Luật Cư trú, hồ sơ là tờ khai thay đổi thông tin cư trú có ý kiến đồng ý của chủ hộ và chủ sở hữu chỗ ở. Sau ly hôn thì thay ý kiến đồng ý bằng giấy tờ chứng minh việc ly hôn và việc tiếp tục được sử dụng chỗ ở.
Chủ hộ không đồng ý thì có tách hộ được không?
Thông thường không, vì ý kiến đồng ý của chủ hộ và chủ sở hữu là điều kiện ở điểm b khoản 1 Điều 25. Ngoại lệ là vợ, chồng đã ly hôn mà vẫn được cùng sử dụng chỗ ở đó thì không cần sự đồng ý này.
Tách hộ mất bao lâu?
Trong 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được hồ sơ đầy đủ và hợp lệ, cơ quan đăng ký cư trú cập nhật thông tin và thông báo kết quả, theo điểm b khoản 3 Điều 25 Luật Cư trú.
Tách hộ có phải chuyển đi nơi khác không?
Không. Tách hộ là để đăng ký thường trú tại cùng một chỗ ở hợp pháp, và khoản 3 Điều 10 Luật Cư trú cho phép nhiều hộ gia đình cùng đăng ký thường trú tại một chỗ ở.
Con chưa đủ 18 tuổi có tự tách hộ được không?
Người tách hộ phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Người chưa thành niên chỉ có thể đi cùng một nhóm tách hộ trong đó có ít nhất một người đủ năng lực, theo điểm a khoản 1 Điều 25.
Bố mất rồi thì đổi chủ hộ hay tách hộ?
Nếu cả nhà vẫn ở chung và chỉ cần người khác làm chủ hộ, bạn làm thủ tục thay đổi chủ hộ theo Điều 26 Luật Cư trú, hồ sơ gồm tờ khai và giấy tờ chứng minh, giải quyết trong 03 ngày làm việc.